PLINY : NATURAL HLSTORY 



est. verba ipsa de ea re Messallae senis ponam : 

 Serviliorum familia habet trientem sacrum, cui 

 summa cum cura magnificentiaque sacra quotannis 

 faciunt. quem ferunt alias crevisse, alias decrevisse 

 videri et ex eo aut honorem aut deminutionem 

 familiae significare. 



138 XXXIX. Proxime indicari debent metalla ferri. 

 optumo pessimoque vitae instrumento est,^ siquidem 

 hoc tellurem scindimus, arbores serimus, arbusta 

 tondemus,^ vites squalore deciso annis omnibus 

 cogimus iuvenescere, hoc extruimus tecta, caedimus 

 saxa, omnesque ad alios usus ferro utimur, sed 

 eodem ad bella, caedes, latrocinia, non comminus 

 solum, sed etiam missili volucrique, nunc tormentis 

 excusso, nunc lacertis, nunc vero pinnato, quam 

 sceleratissimam humani ingenii fraudem arbitror, 

 siquidem, ut ocius mors perveniret ad hominem, 

 alitem illam fecimus pinnasque ferro dedimus. 



139 quam ob rem culpa eius non naturae fiat accepta. 

 ahquot experimentis probatum est posse innocens 

 esse ferrum. in foedere, quod expulsis regibus 

 populo Romano dedit Porsina, nominatim compre- 

 hensum invenimus, ne ferro nisi in agri cultu uteretur. 

 et tum ^ stilo osseo ^ scribere institutum vetustissimi 

 auctores prodiderunt. Magni Pompei in tertio 



^ est add. Mayhoff. 



2 ]'.l. ])onemu8 (p. pomaria cd. Flor. Ricc. ut videtur : 

 ponimua p. edd. vett.). 

 ^ V.l. cum. 

 * osseo add. Mayhoff coll. Isid. VI. 9. 2. 



228 



