25 



was geëerd, werd nu omgezet in genetischen samenhang. 

 Symboliek berust op dualisme, de mechanische theorie rustte 

 niet eer ze in haar monisme ook die symbolische tweeheid te 

 boven was gekomen, en langs één nooit afgebroken scala de 

 hoogste bewustzijnsuiting van den menschelijken geest uit de 

 laagste chemische werking had doen opklimmen. Het is, gelijk 

 ik u straks reeds uit Plaeckel citeerde, heel de Weltgeschichte die 

 zich moet oplossen in één machtig physisch en chemisch proces. 

 En zoo ontstond dan, vooral in Engeland, die totale ommekeer 

 ook in de studie der geestelijke wetenschappen, die, geleid 

 door de psychologische en ethische onderzoekingen van Herbert 

 Spencer, Bain en Georges Lewes, ook op het zieleleven de mecha- 

 niek der Evolutie poogde toe te passen. In veel algemeener zin dan 

 Darwin dit deed, wordt ons daarbij de Evolutie aangeprezen onder 

 deze formule, dat ze is coi in/eoraéic van de stof gepaard met 

 een verspilling van f)eweegkrac/it, in dier voege, dat de stof, die 

 eerst onbepaald, homogeen en ojisamen/iangend was, overgaat in 

 een toestand van keteregonéiteit, maar die bepaald en samenlianoend 

 is, ondenvijl de overge/ioudene kracht soortgelijke transfor- 

 matie ondergaat i.) Een formule, die hoe ingewikkeld ook, 

 ons toch, mits onder één beding niet ergeren kan^ en dat be- 

 ding is, dat deze naturalistische geleerden, die tegen de for- 

 muleering van het Christelijk dogma zoo goedgeefs het verwijt 

 van nevelachtigheid plegen te slingeren, den roem van glas- 

 helderheid niet voor de formulcering van hun eigen dogma 

 opeischen. Het is dan, met die formule gewapend, dat men aan 

 het werk toog, om eerst de psychologie, de ethiek en de sociologie 

 evolutionistisch te hervormen, ten einde voorts geheel de rechts- 

 studie op andere basis te grondvesten^ de geschiedenis in een 

 mechaniek van mechanische factoren om te zetten, de oeconomie 

 als een even mechanische legkaart in een te passen, en ten slotte 

 niet alleen geheel nieuwe principiën onder de staatkundige 

 beschouwingen te schuiven, maar ook de Religie als een 

 sublimaat te construeeren dat, mits van alle persoonlijk bestaan 

 van een levend God losgemaakt, vanzelf naar boven komt uit 



I) /ie RiBOT, La psycJiolo^ie contemporaine en Angleterrc.Y^x\% 1896, p. 176. 



