42 



het menschelijk „Lebewesen/' dat zich naar twee zijden, physi- 

 ologisch en psychologisch, ontwikkeh. en dat bij die ontwikke- 

 ling geen andere veranderingen kan ondergaan, dan ten gevolge 

 van de uit plant en dier en mensch overgeërfde neigingen, van 

 de associatie met andere gelijksoortige wezens, en van den 

 weerstand der stoffelijke natuur. Noch heerschend princiep, 

 noch organisch motief, noch een nagestreefd ideaal leidt hier. 

 De mensch is op elk gegeven oogenblik niets dan het product 

 van in- en uitwendige omstandigheden. Van zonde of schuld 

 kan niet anders dan in zijn dolende voorstelling sj)rake zijn, en 

 de eenige prikkel die hem spontaan en duurzaam drijft, is de 

 lust. Aanvankelijk komt dan de lust van den één met den lust 

 van den ander in botsing. Maar gaandeweg slijt voor die 

 botsing de oorzaak uit. Immers, hoe meer de mensch geassocieerd 

 gaat bestaan, hoe meer juist de lust van het egoïsme niet tot zijn 

 recht kan komen, zonder ook in de geassocieerde mede wezens 

 eigen vreugd te zoeken. Dit altruïsme, of juister gezegd dit ^^- 

 zellig egoïsme, worstelt dan nog een tijdlang met het ^mé?/^^^^^^ 

 egoïsme, door het gebrekkige der associatie. Maar ten slotte, 

 als de associatie volkomen zal zijn, zal de sympathie egoïsme 

 en altruïsme tot hoogere eenheid doen saamvloeien, en van- 

 zelf al datgene volmaakt goed zijn, waartoe onze lust ons 

 aandrijft. Het begrip van zedelijke vrijheid wordt dan ook met 

 spot ter deur uitgewezen. Ook op ethisch gebied bestaat er niets 

 dan één doorloopend, zij het ook toevallig, dynamisch proces, 

 en gelijk in de natuur de trein der Evolutie rusteloos door- 

 gaat, dank zij de spanning tusschen het eencellig- en het 

 veelcellig leven, zoo is ook op ethisch terrein in alle ontwik- 

 keling niets dan een blind proces te eeren, vrucht van het 

 op elkaar stooten van den homo solus en den homo associa- 

 tus, en van beide op de brute natuur. Een ethisch ideaal, 

 dat ons magnetisch trekken zou, is er niet. Het is en blijft, 

 altoos in edelen zin genomen, de atomistische '/<W/; van Epicurus 

 redivivus. 



Is op dit quasi-ethische spinneweb nu niet in letterlijken zin 

 van toepassing, wat Carl Vogt van Haeckels Plastidulen- 

 hypothese schreef: ,,So wirfst du einfach die Psyche die Thüre 



