43 



aus, und hort Psyche auf Psyche zusein"? i) Ook hier toch blijft 

 de naam van Psychologie en lithiek u nog van het uithang- 

 bord toespreken, maar alle laden en kasten van den winkel, 

 waarin de Ethische ingrediënten gereed moesten liggen, zijn 

 hopeloos leeg. Er is geen ziel meer, want ^,was man gewöhnlich 

 Seele nennt ist nur die Summe von Thiitigkeiten einer groszen 

 Anzahl von Gangliencellen*' 2). Een ziel in onderscheiding van 

 het lichaam zou het Monisme in de hartader aantasten. Geest 

 zonder stof bestaat niet. Van een .y^^r/ bestaan der ziel na den 

 dood, kan dus, wijl ze elk zelfstandig bestaan derft, nimmer 

 sprake wezen. Experimental-physiologie en Psychiatrie, en niet 

 minder de Ontogenie, hei^ben voor goed het onsterfelijkheids- 

 dogma weggebroken. Het soort blijft, het i7idividu gaat onder. 

 Verband met een Jenseits is er niet^ ^,und es muss voUkommen 

 Widersinnigkeit sein noch von einer Unsterblichkeit der mensch- 

 lichen Person zu reden" 3). „Eine Fortdauer unseres Geistes nach 

 dem Tode, betuigt zelfs Hallier, ist ein Ding der Unmöglichkeif' 4). 

 Dienovereenkomstig vallen weg het zedelijk ideaal, de 

 zedelijke wereldorde^ de zedew^et die ons beheerscht^ het 

 plichtsbesef dat aan die wet bindt, de Heilige die ons die 

 wet geven zou, en mét deze grondbegrippen verliest ge èn 

 de correlate begrippen van zonde, schuld en naberouw, èn 

 de daarmee evenwijdig loopende van verlossing en zoen. 

 Zoo ontrooft dus de Evolutie aan de Ethiek niet minder 

 dan haar geheele subject, en voor dit verloren subject, met 

 zijne noodzakelijke relatiën, wordt haar een sociologisch 

 apparaat ondergescho\en, waarbij de psychologische ver- 



i) Ook in Duitschland wint dezelfde Ethik veld. Zie Gusïav Ratzenhofer, 

 Die Sociologische Erkenniniss, Leipzig 189S. Tegenover het theologische en 

 raethaphysische uitgangspunt baseert hij zijn stelsel op de positivistische Et- 

 kcnntniss, p. 36S, 9. En Dr. Jühannes Unbehaun, Versuch einer philosophi- 

 schen Selectionstheorie, Jena 1896, p. 137. Ook Oscar Hetwig, Die Lehre 

 vom Or^atiis/nus und ihre Bczichun'^ au/ Socialwissenscha/t^ Jena 1899, p. 

 20, V. V. Interessant is de critiek op dit stelsel van Victor Caihtrein, Die 

 Sittenlehre des Darwinismus, Freiburg 1885. 



2) Haeckel, o. 1. II 808. 



3) O. 1. I. 297. 



4) Hallier, Naturwissenscha/t, Religion und Erziehun^. Jena 1875. p. 41. 



