44 



schijnselen in den enkeling slechts zeer betrekkelijk gewicht 

 in de schaal werpen. Zelfs de idee „gerechtigheid," waaraan 

 Spencer in naam nog vasthoudt, berust dan op woordspel. 

 Recht en gerechtigheid toch onderstellen nood wendiger wijs een 

 met volstrekt gezag opgelegde orde, waarnaar het leven zich 

 te voegen en te richten heeft, en juist heel het denkbeeld 

 van zulk een pracformatief gezag is als teleologisch, met de 

 grondgedachte zelve der Evolutieleer in onverzoenlijken strijd. 

 Een ethische ontwikkeling anders dan als toevallige uit- 

 komst van door niets beheerschte aanpassingen, is uit de 

 Evolutieleer nooit af te leiden. En daarom, ook al weigert de 

 ware Ethiek den tol van haar dank niet te betalen voor zoo 

 menige verscholen kracht, als de Evolutieleer ook hier bloot- 

 legde, toch verzet zij zich met hand en tand tegen een stelsel 

 dat roof aan haar heiligste schatten, roof aan haar ideëele mo- 

 tieven, ja roof aan haar leven zelf, komt plegen, vast besloten 

 geen kw^artier te geven in dezen bittersten striiggle for life. 

 Al wat we dusver op ethisch gebied gevorderd zijn, kwamen 

 we vooruit, niet door de Ethiek van het Evolutie-stelsel, maar 

 dank zij de ethische machten, die de Evolutie juist uitbant. 

 Wat ze ons voorspiegelt als komende volmaking ligt in een 

 verschiet, dat bij ontstentenis van alle teleologie niemand ons 

 kan waarborgen. En al moge in beperkten intelligenten kring 

 haar theorie het /lOJies/uf/i nog ten deele ophouden, de mensch- 

 heid als zoodanig zinkt, zoodra haar opvattingen tot de breedere 

 volksklasse doordringen, terug in huiveringwekkenden zinnen- 

 dienst en wilde Barbarei. 



Ik kom tot mijn laatste punt, de critiek van de Religie. 



De aanhangers der Evolutie zijn in Engeland nog nimmer 

 zonder een halve kniebuiging voor het altaar voorbijgegaan. 

 De meesten hunner zijn nog trouwe kerkgangers in de poly- 

 chromatische Church of England. Hiertoe bew^eegt hen deels 

 nawerking van het religieus verleden, deels de zucht om hun 

 theorie ingang te doen vinden door het ontzien van de volks- 

 religie. In Duitschland daarentegen pleegt de Evolutionist er 

 vermaak in te scheppen om „frech und gemein" het vroom 

 gevoel te kwetsen. Of is „frech" niet een nog te zwak w^oord, 



