4Q 



aan het mono theïsme tegenover hcL [)üly theïsme gelijk geven; 

 de eenheid der gansche schepping in het helderst licht plaatsen; 

 het opkomen van elk soort uit één exemplaar bevestigen; de 

 opkomst van heel ons menschelijk geslacht uit éénen bloede 

 aanprijzen; naar Weissmann's theorie het in lumbis Adami ver- 

 klaren; het door lijden tot heerlijkheid tot beginsel verheffen; 

 de regeneratie van het afgestorven lichaam begrijpelijker maken; 

 het Pelagianisme in het ongelijk stellen; de doodstraf hand- 

 haven ; en in overeenstemming met Romeinen IX het denk- 

 beeld verwerpen, alsof de bouw van het heelal eeniglijk gericht 

 ware op het geluk van den mensch. Iets waar ik aan toevoeg, 

 dat de Scheppingsoorkonde van de «Schrift het dramatisch 

 optreden \ an nieuwe wezens eer afsnijdt dan aanbeveelt, l.r 

 staat, dat ,^de aarde voortbracht kruid zaadzaaiende naar zijn 

 aard**^, en zoo ook dat „de aarde voortbracht het vee en het 

 kruipend gedierte", niet dat ze door God. als stukken op 

 het schaakbord, op den aardbodem werden neergezel. 



Doch ook al liggen er aanknoopingspunten, die we niet 

 verwaarloozen mogen, de principiëele tegenstelling tusschen 

 theorie en theorie blijft onverzwakt en onverzoenlijk. De 

 mensch is en blijft geschapen naar den heelde Gods, en niet 

 de aard van het dier heeft ons menschelijk wezen bepaald, 

 maar omgekeerd is, paradigmatisch, geheel de lagere kosmos 

 bepaald door de centrale positie van den mensch. Niet zooals 

 Ranke beweerde : „das Thierreich ist der zergliederte Mensch 

 und der Mensch das Paradigma des gesamten Thierreichs." i) 

 Wie dat beweert, geeft zich noodeloos bloot. Maar toch zóó 

 dat al wat lager staat, naar de idee, in den mensch culmineert, 

 en in zooverre bcetddra^rr drs nienschoi is, gelijk hij het 

 beeld draagt van zijn God. \\v\ waar al zoo de Evolutie-theorie 

 van de twee voor alle wezenlijke Religie onmisbare termen: 

 God en mensch, het object vernietigt, en het subject ontzielt, 

 daar I<an de Religie niet anders doen dan wat èn Aesthetiek 

 tn P2thiek deden, en moet ook de Religie krachtens de wet van 

 haar eigen leven het r,volutie-stelsel onherroepelijk veroordeelen. 



i) I. Ranke, der Menscli. Lp/., u. Wien 1S04. I. Vorwort. p. i. 



