14 



de geschiedenis als een zich voor ons oog ontrollend proces, 

 in pantheïstischen trant, denken, en nochtans van hun dwepen 

 met Darwin en Haeckel geen geheim maken, verraden even 

 stuitend gemis aan eenheid van conceptie, üe Zzveck tho-one, 

 het onbewust streven van het al naar de verwezenlijking van 

 een mystiek gezet doe/, is op en top pantheïstisch, maar met 

 het Evolutie-dogma in lijnrechte tegenspraak. Hij kent een- 

 voudig het Evolutie-dogma niet, die nog waant dat er op welk 

 punt ook van den phylogenetischen weg, van Zweck, van doel, 

 of van een drijvende en beheerschende idee sprake kan zijn. 

 „Die Mechanik des WeltalLs',' de titel van Dr. Zehnders schran- 

 dere studie, is metterdaad de eenig juiste formule voor het 

 Evolutiebegrip, en Dr. Haeckel heeft niet geaarzeld het onver- 

 bloemd uit te spreken : „Die Weltgeschichte muss ein physi- 

 kalisches chemisches Process sein." i) 



Vraagt ge, of we deswege de studiën der Darwinistische school, 

 deze nu in haar breedste opvatting genomen, als waardeloos 

 van de balans onzer wetenschappelijke aanwinste hebben af 

 te voeren, zij dan mijn bescheid in de wedervraag, of wèl ge- 

 constateerde feiten zich ooit laten amortiseeren. Veeleer roemt 

 elk wie het licht mint, in de weelde van feiten door die studiën 

 aan het licht gekomen en in de aandrift tot steeds dieper, 

 meer methodisch onderzoek die er van uitging. En wie onzer, 

 die nog voor geestdrift ontvlambaar is, verheelt zich de ver- 

 rukking die hem vaak aangreep, bij den zooveel dieperen blik 

 die ons, dank zij deze studiën, in de structuur der wezens- 

 wereld gegund werd. Alleen maar de kennis dier ontsluierde 

 feiten en het Evolutie-dogma, dat er valschelijk uit gedistilleerd 

 werd, mogen daarom nog niet vereenzelvigd worden. De 

 empirie en de daarop gebouwde theorie zijn ook hier scherp 

 te onderscheiden. Ook hier zijn de daadzaken en de opvatting 

 van die daadzaken twee. Immers dat dogma, die theorie, dat 

 stelsel in Frankrijk nog meest als Tran^formisme^ in Duitsch- 

 land als Descendenz-tkeone, en hier, op Engelands voetspoor, 

 meest als Evolutieleer zich aandienend, heeft geen mindere 



i) Dr. E. Haeckel, Naturlichc Schopfunssgesthichtc. Berlin 1898, I p. 153. 



