12 



fessioneele vastigheden ondermijnd, maar de Moderne theologen 

 bleven voor het minst nog- idealisten, die voor Jezus' ethisch 

 machtwoord eerbied toonden. Het Pantheïsme dat al spoedig bij 

 hen insloop, brak wel de transcendente tinne des tempels weg, 

 maar zocht toch aan de mystieke immanentie van het Christelijk 

 geloof nog aansluiting. Maar de Evolutie-leer ontziet, spaart 

 niets. Zooals de Israëliet voor het heilig Pascha elke korrel zuur- 

 deesem had op te speuren en uit te zuiveren, zoo speurt zij elk 

 Christelijk atoom na, om er vlak het tegenovergestelde voor in 

 plaats te stellen. Het Evolutie-dogma dringt niet slechts tot 

 de diepste kern der dingen door, maar graaft nog ónder het 

 diepste levensbeginsel, om met argus-oog te bespieden, of er 

 niet nog een indruksel van dat diepste beginsel in den bodem 

 der dingen overbleef, ten einde ook deze ingedrukte moet on- 

 kenbaar te maken. Is de Evolutie-leer waar, dan is logen al 

 wat de menschheid zich dusver voorgesteld, gepeinsd, gezonnen 

 en geloofd heeft. Met tak en wortel moet dan de boom der 

 kennisse, op welks vrucht we dusver geteerd hebben, worden 

 uitgeroeid. Het meest volstrekte nihilisme moet dan op de dusver 

 gangbare levens- en wereldbeschouwing worden toegepast. Tot 

 dusver heeft de menschheid dan gedroomd, en nu eerst begint 

 ze wakker te worden. En ook, behaalt de Evolutie-leer, hoe 

 onwaar ook in haar monistisch en mechanisch drijven, de over- 

 winning, dan zijn de dagen der consciëntievrijheid, der ver- 

 draagzaamheid en der dulding geteld, en moet het weer, als 

 in Nero's dagen, tot een niets ontziende, gewelddadige vervolging 

 van al wat Christelijk heet, komen. Immers, het l^>olutie- 

 dogma verscJioont de gewelddadige te-niet-doening van het 

 zwakkere niet slechts, maar stelt ze principieel aan den sterkere 

 ten pliclU. Beide is daarom onzerzijds even argeloos als kort- 

 zichtig, zoowel het ignoreeren van^ als het boeleeren met de 

 Evolutie. En predikers zoowel als schrijvers, die zichzelven een 

 wetenschappelijk brevet wanen uit te reiken, door in hun predi- 

 katiën en geschriften zekere dosis Evolutie met hun Christelijke 

 belijdenis te vermengen, klagen voor den kenner om strijd zich- 

 zelven aan van onvergeeflijke naïveteit of karakterlooze lafheid. 

 Zelfs de waan, alsof men, door den valschen klank van 



