hand te gaan. Zoo was het toen het Christendom opkwam, zoo 

 was het ook in de dagen der Reformatie. Ditmaal daarentegen 

 wordt het „nieuwe geloof" op de hielen gevolgd door de 

 schim der Decadentie. 



De verwachting voor een eeuw gekoesterd van »gelijkheid, 

 vrijheid, broederschap" blijkt almeer te behooren tot de idealen, 

 waarvan Schiller zong: »Die Ideale sind zerronnen die einst 

 das trunkne Herz geschwellt". Somber tuurt de menschheid 

 bij het scheiden dezer eeuw op de toenemende overmacht van 

 materialistische neiging, van belustheid op zingenot, van harts- 

 tocht naar geldmacht, en van gewelddadige drift naar materieele 

 expaiision. De Vredesconferentie in onze hofstad strekte tot weinig 

 anders, dan om den afstand tusschen veler hooge idealen en de 

 harde, brutale werkelijkheid recht scherp te doen uitkomen. \'on 

 Bismarck's naam blijft aan de zinspreuk dat ,, Macht boven 

 recht" gaat, verbonden. Rudyard Kipling heeft met kwistige 

 hand het boozezaad van het Caesarisme in het hart van het 

 Engelsche volk uitgestrooid. En het fiere Transvaal dreigt er, 

 zoo God het niet verhoedt, het slachtoffer van te worden. 

 „To fight everybody and to take everything" is de booze 

 trek, die al meer het eens op recht zoo tukke Engelsche volk 

 gaat bekoren. Driemaal honderdduizend Christenen van den 

 Armenischen stam zijn door het fanatisme van den Islam 

 uitgemoord, en aan Armenische ballingen dorst zelfs onze 

 eigen Overheid den voet dwars zetten. Het eens zoo nobele 

 Amerika drijft thans zelf op de Philippijnen het ruwe, wreede 

 spel, waarom het Spanje op Cuba te lijf ging. Heele volken 

 worden in het militaire pak gestoken, en de vrucht van hun 

 vlijt goeddeels opgeteerd in geduchte batterijen van Maxims 

 en nog geduchter pantserkasteelen. Kleine staten als Nederland 

 ontwaren hoe de waarborg voor hun onafhankelijk volksbestaan 

 zienderoogen wegslinkt. In Afrika beschikt men met graden 

 hemelsbreedte over „sferen van invloed", een „Hinterland", 

 waarvoor op de beste kaarten de grens niet is aan te geven. 

 In China i)acht men geheele wingewesten, gelijk men dusver 

 slechts met huis en akker deed. Van een ander iets dat 

 Recht zou zijn, dan het recht, dat ni de wet geschreven werd, 



