8 



mechaniek heel den kosmos, en alle levensproces in dien 

 kosmos, tot in zijn eersten oorsprong- te verklaren. Het beginsel 

 door de aanhangers der Evolutie beleden is absolutit. Niet 

 alleen alle natuurkundige studie wordt in haar spoor gedreven, 

 maar Herbert Spencer heeft in zijn Data ook de Ethiek, 

 Haeckel van Jena, in zijn Mo7iismus voii Rcligioii und Wisse7i- 

 scliaff i) ook de Religie, uit datzelfde beginsel afgeleid. En 

 zonder overdrijving mag gezegd, dat juist uit dit absolute 

 karakter der Evolutie de overmoedige ontspanning te verklaren 

 is, die in moderne kringen almeer tegenover het overgeleverde 

 Christendom valt waar te nemen. Dusver hadden wij in onze 

 Christelijke kringen de bezieling van ons /^^^/öi/in-eenheid-saam- 

 vattcnd geloof boven onze tegenstanders vooruit. Zij verkwijnden 

 geestelijk in de diaspora van hun Ignorabiinu^. Maar dank zij 

 het Evolutie-dogma zijn ook zij thans in het bezit gekomen 

 van een alomvattend stelsel, van een uit één beginsel afgeleide 

 wereld- en levensbeschouwing. Ook zij hebben thans op hun 

 beurt een gronddogma, en hangen aan dat dogma met een 

 door niets te schokken geloof, 's Menschen geest kan niet 

 duurzaam buiten een antwoord op de vragen naar het ontstaan, 

 het wezen en de toekomst der dingen. In het bezit van 

 zulk een antwoord lag dusver ónze sterkte tegenover het non 

 /i'que/ der hoogere intelligentie. Maar juist dit voordeel is 

 ons thans afgesneden. Immers, bestraald door den glans van het 

 Evolutie-dogma, staan onze tegenstanders thans voor geen 

 enkele dier vragen meer verlegen, en dwepend met hun nieuwe 

 vondste zien de meesten hunner zelfs meelijdend, zoo niet laatdun- 

 kend neer op wie nog aan het oude gronddogma der Christenheid 

 vasthoudt, en bij het geloof der vaderen in Hem die den hemel 

 en de aarde schiep, zweert. 



Jammer slechts dat met dezen hoogen jubeltoon over het 

 gevonden Monisme de bittere werkelijkheid almeer in zoo 

 pijnlijken strijd geraakt. 



Met het opkomen van een nieuw geloof pleegde dusver zekere 

 verheffing, zekere veredeling van ons menschelijk leven hand in 



i) Dr. E. Haeckel, Der Monismus als Band zwischcn J^c//x/<m und 

 Wissenschaft, Se ausgabe. Bonn 189Q. 



