LUCIUS JUNIUS MODERATUS COLUMELLA 



pecuniarum vel ^ lignis et ceteris parvis accessiunibus 

 exigendis, quarum cura maiorem molestiam quam 

 impensam rusticis adfert ; nee sane est vindicandum 

 nobis quicquid licet, nam summum ius antiqui 

 summam putabant crucem. Nee rursus in totum 

 remittendum, quoniam " vel optima nomina non 

 apellando fieri mala " faenerator Alfius dixisse 



3 verissime fertur. Sed et ipse nostra memoria 

 veterem consularem virumque opulentissimum P. 

 Volusium adseverantem audivi felicissimum fundum 

 esse, qui colonos indigenas haberet et tamquam in 

 paterna possessione natos iam inde a cmiabulis longa 

 familiaritate retineret. Ita certe mea fert opinio 

 rem malam esse frequentem locationem fundi, 

 peiorem tamen urbanum colonum, qui per famiUam 



4 mavult agrum quam per se colere. Saserna dicebat 

 ab eius modi homine fere pro mercede litem reddi, 

 propter quod operam dandam esse ut et rusticos et 

 eosdem assiduos colonos retineamus, cum aut nobis- 

 met ipsis non licuerit aut per domesticos colere non 

 expedient ; quod tamen non evenit nisi in his 

 regionibus quae gravitate caeli solique sterilitate 



5 vastantur. Ceterum cum mediocris adest et salu- 

 britas et terrae bonitas, numquam non ex agro plus 

 sua cuique cura reddidit quam coloni, numquam non 



^ vel Lundstrom : ut codd., cett. edd. 



" Cf. Terence, Heaut. 796, ius summum saepe summaat 

 malitia. The proverb is given by Cicero (De Off. I. 33), sum- 

 mum ius summu iniuria, with the comment that it was worn 

 threadbare. 



* In the Fasti Romani Consular es the name of Q. Volusius 

 Saturninus appears under the year 807 A.U.G. ( = A.D. 66). 



8o 



