LUCIUS JUNIUS MODERATUS COLUMELLA 



Pes multiplicatus in passus et actus et climata et 

 iugera et stadia centuriasque mox etiam in niaiora 

 spatia pi'ocedit. Passus pedes habet v. Actus 

 minimus (ut ait M. Varro) latitudinis ^ pedes quattuor, 

 longitudinis habet pedes cxx. Clima quoquo versus 

 pedum est lx. Actus quadratus undique finitur 

 pedibus cxx. Hoc duplicatum facit iugerum, et ab 

 eo, quod erat iunctum, nomen iugeri usurpavit : sed 

 hunc actum provinciae Baeticae rustici acnuam ^ 

 vocant : itemque triginta pedum latitudinem et 

 CLxxx longitudinem porcam dicunt. At Galli cande- 

 tum ^ appellant in areis urbanis spatium centum 

 pedum, in agrestibus autem pedum CL.* Semi- 

 iugerum quoque arepennem vocant. Ergo (ut dixi) 

 duo actus iugerum efficiunt longitudinem pedum 

 ccxL, latitudinem pedum cxx. Quae utraeque summae 

 in se multiplicatae quadratorum faciunt pedum 

 milia viginti octo et octingentos. Stadium deinde 

 habet passus cxxv, id est pedes dcxxv, quae mensura 

 octies efficit mille passus, sic veniunt quinque milia 

 pedum. ^ Centuriam nunc dicimus (ut idem Varro ait) 

 ducentorum iugerum modum. Olim autem ab 

 centum iugeribus vocabatur centuria, sed mox du- 

 plicata nomen retinuit : sicuti tribus dictae primum 

 a partibus populi tripartite divisi, quae tamen nunc 

 multiplicatae pristinum nomen possident. Haec 

 non aliena, nee procul a ratiocinio, quod tradituri 

 sumus, breviter praefari oportuit. 



* latitudinis ac : latitudinem A : latitudine S. 



* agnuam SAac. 



' candetum Aa : candentum c : gandetum S. 



* post CL add. quod aratores candetum nominant SAac. 



* sic veniunt quinque millia pedum ac : sunt campum 

 8A. 



6 



