LUCIUS JUNIUS MODERATUS COLUMELLA 



nostrum laborem, vel onera subvectando ^ vel arando 

 iuvarent. 



Itaque sicut veteres Romani praeceperunt, ipse 

 quoque censeo tarn pecorum quam agrorum cultum 



4 pernoscere. Nam in rusticatione vel antiquissima 

 est ratio pascendi eademque ^ quaestuosissima, prop- 

 ter quod nomina quoque pecuniae et peculii tracta 

 videntur a pecore : quoniam et solum id ^ veteres 

 possederunt, et adhuc apud quasdam gentes unum 

 hoc usurpatur divitiarum genus : sed * ne apud 

 nostros quidem colonos alia res uberior." Ut etiam 

 M. Cato prodidit,^ qui consulenti, quam partem rei 

 rusticae exercendo celeriter locupletari posset ' re- 

 spondit : Si bene is pasceret ; ^ rursusque interro- 

 ganti, quid deinde faciendo satis uberes fructus per- 

 cepturus esset, affirmavit : Si mediocriter pasceret. 



5 Ceterum de tarn sapiente viro piget dicere, quod eum 

 quidam auctores memorant eidem quaerenti, quid- 

 nam ^ tertium in agricolatione quaestuosum esset, 

 asseverasse, si quis vel male pasceret ; cum prae- 

 sertim mains dispendium sequatur inertem et ins- 

 cium I'' pastorem, quam prudentem ^^ diligentemque 

 compendium. ^2 De secundo tamen responso dubium 



^ subvectando R : subiectando S : subtectando A. 



* eandemque SA. * id Lundstrom : in SA. 



* sed S : et AR. ^ re superior SAR. 



* prodidit S : reddidit AR. 

 '' posset S : possit AR. 



* is pasceret Lundstrom : ipsasciret S : ipsas geret A. 

 ' quidam 8 A. 



J« scium SAR. 



" prudenti SAR. 



" conpendium S^ : conprendium S^A. 



" The author here derived iumentum from iuvare, to aid, 

 and armentum from arare, to plough. In the latter case the 

 120 



