10 II. Carabidae. - Carabus. 



(naar Kolbe). — In tegenstelling tot de meer oostelijk (West-Pruisen) voorkomende vormen is, 

 \o\gens Lang enhan, de var. Künnemanni glanziger, veel meer tot veranderlijklieid in kleur neigend: 

 groen, koperglanzig, veelal bronzig, groen met koperrood halsschild ; van het Raiiferbergi-ras on- 

 derscheidt zij zich door den veel korteren, meer gewelfden vorm, den meerderen glans, de krachti- 

 ger sculptuur en de meestal duidelijke tertiaire tusschenruimten (costulae); pooten meestal zwart, 

 zelden de dijen rood. Ik vermeld dezen vorm omdat deze betrekkelijk niet ver van ons gebied is 

 aangetroffen. 



('• rilrielii Germ. (raorbillosus Panz.) (C.N.I.44.2.11). De uit Nederland en het aangrenzend ge- 

 bied vermelde vorm behoort tot het ras: gerrnanicus Sok. 



C'. arvensis Hbst.(C.N.I.44.2.12:L.VI.;B.86 en 97). Volgens H. v. Lengerken i) ontving i/erts/ den 

 typischen vorm uit Pommeren; de soort zou dan moeten heeten: a r v e n s i s Herbst (= jjome- 

 ranus Gmelin == pomeranus Dej., eremita Fisch., cupreoaeneus Letzn.) -). Alle exemplaren met 

 roode dijen als var. riifipes Géhin (pomeranus auct., Everts, non Dej. non Oliv.) te duiden is niet 

 mogelijk, aangezien exemplaren met roode dijen bij alle rassen gevonden worden. De typische 

 vorm is niet opvallend gekleurd ; donkere exemplaren en blauwachtige tinten treden het meest op. 

 Van de door hem aangenomen rassen komen twee in Nederland voor, n.1. het g c r iii a n i a e-ras 

 (B.86 en 97) en het s i 1 v a t i c ii s-ras (B.86 en 97). Het eerste, dat behalve in Oost-Duitschland 

 ook in het westen, n.1. bij Osnabrück, Hamburg (meestal de violette vorm), Bochum in Westfalen 

 en bij Keulen voorkomt, is bij ons zeer verbreid in Gelderland, Overijssel, Noord-Brabant en 

 Noord-Limburg; de meeste exemplaren, die ik zag, zijn bronzig-bruin, soms met groenachtigen 

 rand; ook wel met lichter of donkerder groene, soms blauwgroene dekschilden, met of zonder rood- 

 koperkleurig midden van het halsschild (a. viridis hetzn.) (B.97). De sculptuur is als bij het type, 

 de secundaire en tertiaire tusschenruimten („Limes") zijn even weinig en gelijkelijk ontwikkeld, 

 zoodat de ruimten tusschen de ketenrijen zwak gestreept zijn en daartusschen met dwarskorrelige 

 sculptuur; dit ras is echter grooter en levendiger gekleurd; roode dijen komen zelden voor; het is 

 dus in hoofdzaak een ras met geheel zwarte pooten. Sommige exemplaren vormen den overgang 

 tot het andere, het silvaticus-rsLS, daar de secundaire tiisschenruimten zich wat meer van de ter- 

 tiaire beginnen te onderscheiden; hiertoe behoort ook het in C.N.II.A.773 en L.VI vermelde 

 exemplaar met roode dijen. Violet of paars gekleurde exemplaren, met zwarte pooten, van het 

 germaniae-Ta,s zag ik nog niet uit Nederland, wel bezit ik van het silvaticns-ras een fraai paars 

 exemplaar uit Groenendael bij Brussel en een donkerpaars, hier en daar eenigszins groenachtig 

 exemplaar uit Eerbeek (Veluwe). De meeste beschrijvingen van a r v e n s i s bij de auteurs, na 

 Herbst, hebben betrekking op dit ras, evenzoo de kleur-variëteiten van Leizner, daarbij ook de 

 wai'e a. *purpurascens Letzn. 



Het ■nlvaticus -ras onderscheidt zich doordat de secundaire tusschenruimten, als verhevene 

 lijnen, opvallend sterker ontwikkeld zijn dan de tertiaire. Van deze zag ik lichter of donkerder 

 bruin- bronskleurige exemplaren, al of niet met groenachtige zijranden; ook lichter (a. viridis 

 Letzn., pars.) (B.97) of donkerder groene (a. virescens Dalla Torre) (B.97) exemplaren, gewoonlijk 

 met rood-koperkleurig midden van het halsschild; zoo ook het hierboven uit Eerbeek vermelde 

 donkerpaars gekleurde exemplaar, met iets groenachtige tint achter op het halsschild en over het 

 midden der dekschilden (B. 97); deze laatste is iets donkerder dan de paarse of violette exemplaren 

 van het gerrnaniae-rsbs. Wat de kleur aangaat zou deze dea. purpiirasccns Letzn. naderen; 

 tot deze ab. alsmede tot a.viridis Letzn. zouden dan exemplaren van beide rassen gerekend worden. 

 Mogelijk dat nog eenmaal meer materiaal van paarsachtige exemplaren uit ons land bekend wordt. 

 Het silvaticus-raa is overigens uit Gelderland en Noord-Brabant bekend en vooral op het eiland 

 Texel waargenomen, waar dit ras niet zeldzaam is. Zwartachtige exemplaren van dit ras zijn a. 

 *SchnckelU Dej. (niger Letzn.) (B. 97); volgens Gcmglhauer en Reitter is deze beschreven naar een 

 groot, nagenoeg geheel zwart exemplaar van het ras silvaticus Dej. en zou o.a. ook in Hannover ge- 

 vonden zijn; ik bezit een belgisch exemplaar uit Angleur. Ook bezit ik een donker groenachtig 

 exemplaar met roode dijen uit la Reid bij Spa in België. 



In Groot-Brittannië (o.a. in de omstreken van Londen) leeft het *angliciis-ra,s (Motschulsky) 

 (B.97): dit is grootei' en iets smaller dan onze rassen, met smal halsschild bij hetwelk de zijden, 

 achter het midden, mcei- samengetrokken zijn, zonder de uitbuiging nabij de achterhoeken; de dek- 

 schilden zijn naar het uiteinde wat meer versmald en aldaar zeer zwak uitgebogen; de ketenrijen 

 door drie, weinig verhevene, lijnen gescheiden ,van welke de middelste (secundaire tusschenruim- 

 ten) iets hooger zijn dan de anderen; daartusschen de strepen eerder gekerfd dan korrelig bestip- 



') C! a r a b u s ar ven sis Hrbst. und seine Rassen, in: Deuts. Ent. Zeits. 1911. p. C90). 



*) De var. pomeranus Oliv., welke thans a. ruiicrus Goh. (= pomeranus auct. non Dej.. non Oliv.) 

 moet heeten (met grootenchn'^ls rootle dijen) zou in Holland gevangen zijn: ik bezit iil. een exemplaar, 

 geëtiketteerd: Holland (Snellen van l'oUenhocen) (C.X.II.A.77:{). In lieitter's üestimm. Tabelle 34, 

 Carabini l.syfj, p. lóli, daarentegen is pomeranus Dej. synoniem aan Seileri Heer, zijnde een groo- 

 teren vorm uit de Alpen. Volgens Géhin (Cat. Carab. 1885 p. 24) is zijn rujicrus -= pomertinus museo- 

 runi (nee Dej., nee Olivier), maar is pomeranus Oliv., Dej. eene andere variëteit (L.IV). 



