VII. StAPHYLINIDAE. - DiNARDA. 75 



Halsschild aan den zijrand minder uitgebreid rood, soms nagenoeg het geheele hals- 

 schild zwartachtig en slechts voor de achterhoeken lichter; sprieten korter, de voor- 

 laatste leedjes sterk verbreed. Lengte 3f—4i mm. . . . ras (sub-spec.) rfente/a Grav. 

 De soort is: zwart; het halsschild bij den typischen vorm aan de zijden uitgebreid roestrood; 

 soms breidt zich de zwarte klem- aanzienlijk uit, zoodat b.v. bij het ras pygmaea Wasm., veelal 

 nagenoeg het geheele halsschild zwart tot pekbruin wordt. Dekschilden roestrood tot roodbruin; 

 achterlijf met roodbruine randen der afzonderlijke segmenten en meer roodachtigen top. Basis 

 en uiteinde der sprieten, de tasters en pooten roestrood. Kop en halsschild mat gechagrineerd, 

 de koj) buitengewoon dicht, ruw-korrelig bestippeld. Sprieten kort en gedrongen, de voorlaatste 

 leedjes meer of minder sterk verbreed. Halsschild matig dicht, ruwkorrelig bestippeld. Dekschilden 

 minder mat dan het halschild, iets fijner ruw-korrelig bestippeld. Achterlijf van voren fijn en minder 

 dicht-, van achteren spaarzaam bestippeld, glanziger dan het voorlijf. Lengte 3—5 mm. 



Het type: d e n t a t a Grav. s.str. is een der lichtere, slankere vormen. De achterhoeken van 

 het halsschild zijn spits, meestal iets naar buiten getrokken, de zijrand daarvoor meestal duidelijk 

 uitgebogen. Dekschilden en de zijden van het halsschild meestal lichtrood. Dekschilden vrij dicht 

 bestippeld. Bij Formica s a n g u i n e a Latr. en in de gemengde, door F. f u s c a L., 

 r u f i b a r b i s F. of c i n e r e a Mayr bevolkte koloniën ervan. Bij F. r u f i b a r b i s var. 

 f u s c o-r u f i b a r b i s Forel leeft een kleine vorm (3.3 mm.), de var. minor Wasm., die met 

 fygmaea Wasm. de dikke sprieten gemeen heeft en van den vorm *dentatoides Wasm., van laatst- 

 genoemden, zich door smaller halsschild, lichtere kleur en minder ruwe sculptuur onderscheidt. 



Het ras : Markeli Ksw. onderscheidt zich van het type door de grootere, meer robuste gedaante, 

 de meestal donkerder kleur van het halsschild, het donkerder rood en de meer wijd uiteen staande 

 bestippeling der dekschilden; de meer in een regehnatigen boog afgeronden zijrand van het hals- 

 schild, met de vlakker uitgebreide zijden, alsook doordat de tophelft van het 5e onbedekt tergiet 

 glanzig en glad is en zelfs onder het microskoop gezien, slechts een uiterst gering spoor van eenige 

 dwarsrimpelige streping vertoont. Bernhauer kent duidelijke overgangsvormen, zoowel wat de 

 kleur aangaat als wat de lichaamsvorm en sculptuur betreffen. Volgens Wasmann bij Formica 

 r u f a L., t r u n c i c o 1 a Nyl. en p r a t e n s i s de Geer. 



Het ras: H a g e n s i Wasm. (B. 111 en 112) is iets smaller dan de stamvorm, nog lichter ge- 

 kleurd, meestal slechts de binnenste schijf van het halsschild donker; de sprieten iets slanker. Ook 

 van dit ras kent Bernhauer eene reeks overgangen; bij exemplaren uit Oostenrijk wijkt de kleur en 

 gedaante bij meerdere exemplaren van den stamvorm in 't geheel niet meer af, ook wat de spriet- 

 vorm betreft. Enkele exemplaren naderen in kleur zelfs den vorm Maerkeli. Dit ras komt, volgens 

 Wasmann, uitsluitend bij Formica e x s e c t a Nyl. voor. Bernhauer vond in Oostenrijk een 

 enkel exemplaar bij Formica p r a t e n s i s De G. Thans is dit ras ook uit Nederland be- 

 kend, het werd met de gastmier Formica exsecta Nyl., bij Otterlo op de Veluwe, Juli, ont- 

 dekt. (Zie: Dr. D. Mac Gillavrij, Formica exsecta Nyl. en hare gast D i n a r d a H a- 

 g e n s i Wasm. in Nederland (B. 111).) 



Het ras: pygmaea Wasm. (L.VI). Ook van dezen vorm, welke, bij de meest extreme exempla- 

 ren, van de overige rassen aanmerkelijk afwijkt, vond Bernhauer, bij het onderzoek van een groot 

 materiaal, duidelijke overgangen tot dentata Grav. en Hagensi Wasm. Dit ras onderscheidt zich 

 door den kleinen, smalleren, vorm, bij welke het minder breede halsschild veelal slechts tot aan den 

 smallen zijrand zwartachtig (a. *nigritoides Wasm.) is; ook zijn de dekschilden donkerder rood- 

 bruin met zwartachtige basis; het halsschild is meestal slechts even breed als de dekschilden aan 

 den achterrand. 



Bernhauer zag intusschen een aantal exemplaren uit Galicië, bij welke de roode kleur zoozeer 

 toeneemt, dat ze voor een deel van dentata Grav. door de kleur niet meer met zekerheid te onder- 

 scheiden zijn (*dentatoides Wasm) ; ook wat de grootte en breedte, alsook de sprietvorm betreft, 

 treft men exemplaren aan, die van vele exemjjlaren van dentata Grav. en Hagensi Wasm. zoo goed 

 als niet meer afwijken en waarbij, zonder de gastmier te kennen, het plaatsen in het een of ander 

 ras vrij wel onmogelijk is. Volgens Wassmann leeft D. pygmaea normaal bij Formica r u f i- 

 b a r b i s F. var. fuscorufibarbis Forel, komt intusschen ook bij Formica f u s c a L. 

 voor. — De als D. d e n t a t a Grav. var. minor Wasm. (bij Exaeten en Maastricht) aangeduide vorm 

 is gebleken hetzelfde als pygmaea te zijn ; zulks werd door mij vermoed en is thans door Wasmann ge- 

 constateerd. Hij zegt, naar aanleiding van het vinden van D. pygnmea door Pater H. Schmitz S. J., 

 bij Formica r u f i b a r b i s F., nabij Maastricht ^), dat deze exemplaren wel is waar een wei- 

 nig grooter zijn dan de typische pygmaea, door hem bij Linz am Rhein gevangen, maar deze stem- 

 men overigens met dit ras overeen. Van D. dentata, var. minor Wasm., welke hij van 1895 — 



M Sedert ook bij Sittard en, naar ik meen, ook bij Exaeten gevangen. 



