326 XLVllI. Elateridae. 



lijf) verbonden is, dat een doornuitsteeksel van het prosternum past in eene groeve van het meso- 

 sternum. Er zijn verder, zooals Prochnoic vermeldt, aan den ventralen achterkant van den pro- 

 thorax nog twee remknobbels, welke bij het ,. knippen" stooten in twee rempannen aan den ven- 

 tralen voorrand van den mesothorax. Het is niet de doornpiint, die steunt tegen den voorrand der 

 doorngroeve. Deze voorrand steunt namelijk tegen een doornbuit, een bult, die de doorn aan zijne 

 dorsale zijde heeft. Aan den Ingenieur Dooniian (de laatste die over dit onderwerp schreef) kwam 

 het voor, dat de theorie van het springen, zooals zij door Landois en Hesse was aangeduid er door 

 de beschouwingen van Thilo en van Prochnow niet helderder op was geworden. Thilo besluit uit 

 zijne proeven, dat de kever opspringt tengevolge van de slag, die door zijn prothorax op den 

 tweeden ring gegeven wordt; de handeling zou te vergelijken zijn met het kip- of pinkhoutje, dat 

 de kinderen op een steen leggen en door een slag op het vrije iiiteinde in de lucht slingeren. Vol- 

 gens Doorman gaat dit niet op, aangezien daarbij over het hoofd is gezien, dat tot versnelling van 

 het gelieele lichaam eene van buiten af werkende kracht noodig is, d. w. z. eene kracht, die van een 

 ander lichaam op het dier wordt uitgeoefend; althans is niet aangegeven geworden, welke, van 

 buitenaf werkende, kracht, op het oogenblik van den stoot der beide deelen, plotseling zou op- 

 treden. Ook bestaat bij hem bedenking tegen de conclusies die Prochnow maakt. 



Het artikel van Prochnotv vangt aan met eene inleiding, over de eigenbewegingen der dieren en 

 machines. De mededeeling, dat de sprong der kniptorren tot de eigen-terugstootbewegingen be- 

 hoort, brengt ons, zegt Doorman, niet veel verder en ook de interessante proeven die Prochnow 

 beschrijft, geven evenmin eene duidelijke inzage in de mechanische handeling. 



Om te trachten iets verder met de verklaring te komen, beschouwt Doorman vooreerst de kever 

 op het oogenblik dat de doorn van den prothorax begint in de groef in te dringen. ( Vóór den sprong 

 rust de kever gewoonlijk met prothorax en dekschilden op het grondvlak). Vooraf zijn de sjiieren 

 gespannen, terwijl de doorn aan den rand van de groef ondersteund wordt en de doorn nu plot- 

 seling, over den rand weg, in de groef glijdt. Op dit moment oefenen de beide, door een scharnier 

 met elkaar verbondene, deelen van het lichaam een koppel op elkaar uit, dat, wanneer we ons den 

 kever met den kop naar links liggend denken, het voorste deel (kop en prothorax) rechts om, en 

 het achterdeel (meso-, metathorax en achterlijf) links omdraait. Beide deelen verkrijgen dus eene 

 draaibeweging ; de proef toont aan dat ten slotte een draaisnelheid van den geheelen kever rechts- 

 om (om het achterlijfsuiteinde) ontstaat en bovendien de opwaartsche snelheid van den sprong; 

 het is de, van buitenaf werkende, kracht die deze beide snelheden veroorzaakt. Doorman bespreekt 

 dit aan de hand van de mechanica. Zoodra de beide scharnierende deelen, elk om hun eigen 

 zwaartepunt, beginnen te draaien, wordt het achterdeel met het midden-rugvlak tegen de vaste 

 onderlaag gedrukt; daaibij wentelt zich het achterdeel een eind naar voren op de onderlaag af; 

 daarbij wordt het voorste deel spoedig geheel opgeheven en levert de onderlaag een tegendruk. 

 Prochnoto liet de kever van eene zwart bewalmde plaat opspringen en photographeerde daarop de 

 plaat, waaruit bleek dat inderdaad het afwentelen plaats vindt. Op het oogenblik dat de beide 

 deelen tegen elkaar stooten en bijgevolg niet verder kunnen draaien, is het voorste deel, hetwelk 

 het kleinste traagheidsmoment heeft, om een grooteren hoek gedraaid dan het achtergedeelte. 

 Doorman geeft in zijne verhandeling twee figuren die de beide standen aangeven. Ten gevolge van 

 de van de vaste onderlaag uitgaande kracht, hebben echter de zwaartepunten der beide deelen 

 zich verplaatst; ook het zwaartepunt van het geheele lichaam is verplaatst (en ligt hooger dan in 

 het begin) en behoudt de daarbij bereikte opwaarts gerichte snelheid ook na den schok der beide 

 deelen. Deze is dus de snelheid waarmede de kever opspringt en is veroorzaakt door de van de 

 onderlaag uitgaande kracht, de eenige van buitenaf werkende kracht, die op den kever invloed 

 heeft gehad. Men nam aan dat het chitine der dekschilden volkomen hard is. In werkelijkheid 

 is het iets elastisch en dientengevolge geschiedt het af stooten eenigszins veerend: de van buitenaf 

 werkende kracht wordt iets kleiner en houdt langer aan, nl. ook nadat de beide deelen van het 

 lichaam tegen elkaar stooten. Door de elasticiteit wordt echter de springhoogte van den kever 

 verkleind, daar bij de draaiing der beide deelen van het lichaam het zwaartepunt een korteren weg 

 aflegt en daarbij eene kleinere snelheid bereikt. 



Of de kever tijdens den sprong over den kop of over het achterlijfs-uiteinde draait, hangt daar- 

 van af, of de, van buiten af werkende, kracht vóór of achter het zwaartepunt inwerkt. 



K. M. Heller, Die Meehanik des Sprungapparatcs der Elateriden (Deutsche Entom. Zeits. 1908, p. 280). 



Dr. R. Hesse, Tierbau luid Ticrleben, 1910. 



M. F. R. ücholz. Die Meehanik des Schnellapparates der Elateriden (Deutsche Entomol. National Bi- 

 bliothek. .Tahrff. II. 1911. p. 101 — 103 en 107 — 111. 



Dr. O. Thilo, Biologisches Centralblatt, Bd. XXXIV, 1914, p. 150. 



O. Prochnou; 1. e. Bd. XXXV, 1915, p. 81; Das Springen der Schnellkiifer, physikalisch betrachtet. 



Dr. F. SteUa-aai/, Naturwisscnschaftliclic Wochenschrift, XIV, 3 Octob. 1915, p. 635. 



Dr. A. V. Oudemans, in Vcislaf^ van de 49e Wintervergadering der Nederl. Entom. Ver., gehouden te 

 Amsterdam, p. XIV, 23 .laiiuari 191(i. 



Het springen der knip- of springkcvers, in: De levende Natuur, 1 Mei 1920. Jaarg. XXV, Afl. I. 



O. Dooriiian, in : Verslag van de 53e Wintervergadering der Nederl. Ent. Ver. gehouden te Amsterdam, 



15 Febr. 1920, p. XXV. 



Die Meehanik des Sprunges der Schnellkiifer (Elateriden) in: I5iologischcs Zentralblatt, 40 Band, 



Nr. 2 u. 3. Februar— Miirz 1920, p. IIC. 



