LXXII. Chrysomelidae. - Chrysomela. 437 



Schmk., nigrita Townson). Bedel gaf den nieuwen naam: diversipes(= goettingensis Linné, 

 1761 (nee Linné, 1758); haemoptera Geoffr. (nee Linné); violaceo-nigra Seidl. (nee de Geer).). Vol- 

 gens Kleine is Galeopsis tetrahit L. de eigenlijke voedselplant, maar wordt zij ook op 

 Galeopsis ladanum L., Stachys s i 1 v a t i c a L., Galeobdolon luteum 

 Huds. en andere L a b i a t e n waargenomen. Zij wordt ook opgegeven als levende aan korst- 

 mossen van woudboomen. 



C. varians Schall. (hyperici Thoms., margarita Oliv.) (C.N.II.435.14.13). Dr. A. Fleischer be- 

 schrijft eene a. *pulchella (uit Moravië), bij welke kop en lialsschild vm-ig koperrood, de dekschil- 

 den donker blauw- violet, de pooten koperklemig-groen zijn en de onderzijde groenachtig -blauw is. 

 Deze fraaie ab. ontstaat blijkbaar door vermenging van een blauwvioletten vorm (a. jjratensis 

 Weise) met een koperrood exemplaar (a. centaurea Hrbst.). 



€. ïastuosa Scop. ^) (C.N.II.435.14.19). De donker bronskleurige overgangsvorm tot de geheel 

 koolzwarte a. m c I a n a r i a Everts, welke ik (l.c.) vermeldde, is de door Fleischer beschrevene 

 a. obscura; ook zijn bij onze exemplaren een langsband langs de zijden der dekschilden en 

 meer of minder de achter- en zijranden van het lialsschild meer groenachtig; de groene resten ver- 

 dwijnen eindelijk geheel (B.109). De beschrijving door Fleischer (in: Wien. Ent. Zeit. XXXVI, 

 1917) gegeven luidt aldus: bovenzijde donker koperkleurig, mat, nagenoeg zonder glans; een langs- 

 band aan de zijden der dekschilden, de achter- en zijrand van het halsschild meer groenachtig; met 

 normale sculptuur. Eén exemplaar van dezen matten vorm vertoont een veel grovere sculptuur op 

 de dekschilden en vooral op het halsschild; de stippels vloeien hier aan den zijrand tot rimpels 

 ineen; deze afwijking vormt den overgang tot een eveneens matten donkeren vorm uit Croatië, 

 bij welke echter het geheele halsschild grof rimpelig is en ook de dekschilden veel grover en dichter 

 bestippeld zijn (a. *rugosicollis Fleischer). Deze soort leeft op allerlei L a b i a t e n, vooral op 

 Galeopsis tetrahit L. ; Stachys palustris L., wordt het minst aangevi'eten. 



C. polita L. (C.N.436.14.14). Bij Groenendael (België) werd een exemplaar gevangen, bij hetwelk 

 kop en halsschild zwart zijn, met eenigszins bronzigen schijn ; slechts vóór op den kop is nog een 

 weinig metallisch groen bemerkbaar. Deze opvallende kleuraf wijking noem ik: V a n d e r w i e I i 

 nov.ab., naar den vinder, de heer P. v. d. Wiel. Reitter beschreef eene kleru'-afwijking uit Bohemen, 

 als var. *Kajhana, bij welke de dekschilden bronzig-zwart zijn; dit is vermoedelijk dezelfde ab. als 

 *epiple'uralis Jakobs., bij welke de dekschilden zwart zijn, met groenachtigen schijn. Deze soort 

 leeft hoofdzakelijk opMentha aquatica L., zelden op andere M e n t h a-soorten. 



C. graminis L. (fulgida Steph., artemisiae Motsch.) (C.N.II.436.14.16). Bij een zeer donker 

 exemplaar uit Tiel (L.VI) zijn kop en halsschild dof zwart, de dekschilden eveneens gedeeltelijk 

 dof zwart, nl. vanaf den schouder tot nabij het uiteinde, waarbij de basis, een tamelijk breede 

 langsstrook over den naad en de uiterste zijrand geelkoperkleurig-glanzig blijven. Deze eenigszins 

 melanistische afwijking nadert wel het meest de var. c. van Thomson (zie: J. Weise, Naturgesch. 

 d. Ins. Deutschl. I Abth. 6 Band 1893 p. 424), welke op de bovenzijde zwart is, terwijl kop en 

 halsschild ternauwernood koperglanzig zijn. Volgens Ste. Claire Deville opAchillea ptar- 

 m i c a L., volgens Letzner op T a n a c e t u m v u 1 g a r e L., welke laatste de werkelijke voed- 

 selplant is. Het voorkomen op M e n t h a berust ongetwijfeld op verwisseling met C. m e n- 

 t h a s t r i Suffr. 



C. luenthastri Suffr. (graminis Geoffr., necL., blanda Motsch., caucasica Motsch., fulminansSuffr., 

 grammis Dufts., pars) (C.X. 11.436.14. 17, B.109 en 117) en coeriiians Scriba (oblonga Dfts., %iolacea 

 Panz., vitellina Schrank) (C.N.II.436.14.18, B.109 en 117). i?eï7/er beschouwt menthastri 

 Suffr. als eene var. van c o e r u 1 a n s Scriba, bij welke het halsschild op de schijf dichter en 

 sterker bestippeld is; ook zijn de dekschilden sterker en in meer verwarde rijen bestippeld; het 

 type levendig metallisch groen, bij a. resplendens Suffr. {ignita Suffr., fulgida Motsch.) groen met 

 roodachtigen goudglans (bij Bunde) of fraai goudkleurig rood (bij Kerkrade); bij a. *rugicollis 

 Weidenb. de geheele bovenzijde donkerblauw tot violet, of alleen kop en halsschild. Bij C. c o e- 

 r u 1 a n s Scriba is het halsschild op de schijf wemig dicht en zeer fijn bestippeld; het type hiervan 

 is donkerblauw of \iolet, tarsen blauw; bij a. h e r b a c e a Dfts. (B.109 en 117) metaalgroen, de 

 schedel, de middellijn en drie uitvloeiende vlekken aan de basis van het halsschild, de naad en een 

 langsband op de schijf der dekschilden, achter de schouderbuil, zoo ook de onderzijde gedeeltelijk 

 blauw, of wel is het lichaam in hoofdzaak blauw, de schedel gedeeltelijk, aan weerszijden eene onbe- 



•) Zie: R. Kleine: „Die Chrysomel a-Arten fastuosa L. iind polita L. und ihre Bezie- 

 liungen zu ihren Stand- oder Ersatzpflanzen", in: Zeitscli. f. wissenscliaftliohe Insektenbiologie, Bd. 

 XII, 1916. en Frans Heikertinger, „Das Geheimnis der Nahrpflanzenwahl der Tiere". Ein ergiinzendes 

 Wort zu R. Kleines Untersuchungen über „Clirysomela fastuosa und ihre Nahrungspflan- 

 zen", in: Entom. Blatt. 1915 en antwoord daarop van Kleine. 



