LXXVII. ScoLYTiDAE. - Hypothenemus. Pityophthorus. 643 



Para-noten. Deze soort is gemiddeld iets kleiner (l;, mm.) dan H. H a m p e i Ferrari. Het 

 halsschild is soms lichter bruin; sprieten en pooten geeP). 



Pityophthorus e x s c u 1 p t u s Ratzeb. (macrographus Eiclih.). Volgens Schilsky in de Rijn- 

 prov. Volgens Reuter in de afstervende onderste takken van sparren, in dichte bosschen. De 

 moedergangen zijn in de lengte verloopende stergangen, met eene nagenoeg cirkelronde parings- 

 kamer, met 2 — 6 zeer lange broedgangen, die nagenoeg allen in de lengterichting verloopen en 

 met zeer ver uiteenstaande larvengangen. 



P. L i c h t e 11 s t e i n i Ratzeb. (C.N.II.758 en B.105). Een $ werd bij Ommen gevangen ») 



P. g 1 a b r a t II s Eichh. (Lichtensteini Ratz. pars) (B.89). In de dunne scheuten van dennen, 

 vooral in P i n u s a u s t r i a c a Tratt. ^) De broedgangen verloopen in de lengte, de parings- 

 kamer dringt nagenoeg geheel in het dunne hout. Een ^ werd, in Aug., bij Velp gevangen. 



P. rainiiloriim Perris (C.N.II.758.13.1) moet heeten: pubesceus Mrsh. (= ramulorum. 

 Perris). Volgens Reuter in verschillende dennensoorten, vooral aan Pinus austriaca Tratt. 

 en m a r i t i m a Poir. Volgens Eggers over een groot deel van Middel- en Zuid-Europa ver- 

 breid; o.a. ook bij Hamburg en in Nassau. 



De soorten van het genus Pityophthorus Eichh., welke polygaam in naaldhout, 

 achter de schors in stergangen leven, worden aldus onderscheiden: 



1 Dekschilden, op het afbellende uiteinde, aan den buitenrand van de naadgroef, met 

 enkele lange haren bewimperd; deze haren ontspringen uit kleine korrelachtige ver- 

 hevenheden 2 



Dekschilden aan den top, veelal fijn en weinig dicht en kort, behaard, maar aan den 

 buitenrand van de diepe en breede langsgroef , op het afbellende gedeelte, zonder 

 lange afstaande haarbewimpering en zonder korrelachtige verhevenheden. Boven- 

 zijde met fijne regelmatige stippelrijen. De naad der dekschilden, naast de langsgroef , 

 op het afbellende topgedeelte, is nagenoeg even hoog als de vlakke zij verhevenheid. 

 Zwartbruin tot kastanjebruin; sprieten en pooten geelrood. Lengte If — 2 mm. . . . 



glabratiis Eichh. 



2 De naadhoek der dekschilden is eenigszins hoekig uitgetrokken. Dekschilden 2\ maal 



zoo lang als breed. Lichaam lang, smal, met parallele zijden 3 



Toprand der dekschilden gemeenschappelijk afgerond, de naadhoek niet uitstekende. . 4 



3 Dekschilden op het afbellende uiteinde, naast den naad, met eene breede, gladde 

 langsgroef, welke ongeveer het laatste derde deel van de lengte der dekschilden in- 

 neemt; de opgerichte naad en de zij -verhevenheid even hoog afbellende; met krach- 

 tige stippelrijen. Lengte 1^ — 15 mm. In Nassau, zou ook bij Aken gevonden zijn ^) . . 



m i c r o g r a p h u s L. 

 Dekschilden op het afbellende uiteinde, naast den naad, lang en diep uitgehold ; de langs 

 uitholling glad en naar voren nagenoeg het midden der dekschilden bereikende; de zij- 

 verhevenheid veel hooger dan de naad en steiler afbellende, van voren fijn gekerfd. Bo- 

 venzijde met zeer fijne stippelrijen. -Overigens op m i c r o g r a p h u s gelijkende, 

 maar nog langer en smaller. Lengte 1 — 1^ mm exsculptus Ratzeb. 



4 Het afbellende uiteinde der dekschilden met eene breede gladde langsgroef ; de naad 



') Ik vermeld hier nog eene nieuw beschrevene soort: 



Hypothenemus coffeae Hagedorn * ) (Xyleborus coffeivorus v. d. Weele * * ). Met kofHeboonen, 

 waaraan zij schadelijk is, uit Oost-Indië naar Rotterdam overgebracht. Volgens Hagedorn was aan de 

 koffleboonen (door hem uit Uganda, Angola onderzocht), niets van larvengangen of popholten te vinden, 

 evenmin vond hij larven en poppen, waaruit hij besluit dat de ontwikkeling elders (aan de koffleplant) 

 moet plaats hebben. Deze soort is het naast verwant aan H. s e t o s u s Eichh., van welke zij zich on- 

 derscheidt door de donkere borstelharen op de dekschilden, welke niet in het midden van de tusschen- 

 riümten, maar naast de stippels der langsrijen staan; de stippelrijen reiken tot aan het uiteinde, bij 

 s e t o s u s verdwijnen zij geleidelijk. Van H a m p e i Ferrari, welke ook met koffleboonen ingevoerd 

 is, onderscheidt zich coffeae door het geringer aantal uitstekende (vier spitse, zwarte) korreltjes aan 

 den voorrand van het halsschild, door de zwakkere stippelrijen der dekschilden, die bij H a m p e i die- 

 per en grover zijn ; ook door het naar achteren verhevene oppervlak met de bultjes, voor op het halsschild, 

 dat bij H a m p e i in het niveau der dekschilden ligt, en eindelijk door de beharing, welke bij laatst 

 genoemde soort meer schubachtig is. Het lichaam is gedrongen, cylindervormig. Halsschild lichter ge- 

 kleurd dan de dekschilden, half -elliptisch tot half -kogelrond. Dekschilden niet volkomen tweemaal zoo 

 lang als breed, aan het uiteinde te zamen afgerond. Pooten lichtgeel. Lengte IJ mm. 



*) Dr. Max Haaedorn, Wieder ein neuer Kaffeeschadling (Entomol. Blatter, Januar 1910, No. 1, 

 6. Jahrg. p. 1 — 4. 



**) De soort moet heeten: Hypothenemus coffeivorus v. d. Weele. 



„I p i d e n als Kafleeschiidlinge (Entomol. Blatter 8 Jahrg. 1912. No. 2» 33). 



') In C.N. II. 757, in de beschrijving van P. Lichtensteini, regel twee, staat: „bij het ? enz.", 

 lees: „bij het S enz.". 



') Uit Zuid-Oostelijk Europa, hier en daar aangeplant. 



*) Alle vroegere (1870, 1875, 1887) opgaven uit Nederland zijn fout (zie: C.N.II.757 noot 2). 



