(27 ) 



opzigt te willen voüruitloop.en, veroorloof ik mij alleen de 

 opmerking, dat zeker het veiligste belioudmiddel van water- 

 werken tegen het bederf door den Paalworm in de keuze 

 van eene houtsoort zou bestaan, die, van digter en vaster 

 zamenstel dan ons eikenhout, tevens alle eigenschappen, die 

 tot zoodanige werken vereischt worden, in zich vereenigde. 

 Zoo als reeds gezegd is, hebben wij onder de Europesche 

 houtsoorten geene, die de voorkeur verdient boven het eiken- 

 hout, en moeten wij ons derhalve, om een beter materiaal 

 te vinden, naar elders wenden. Laat ons eens nagaan, wat 

 de ondervinding hieromtrent in de Nederlandsche Oost-In- 

 dische Bezittingen geleerd heeft. In het algemeen bedient 

 men zich aldaar voor alle zoodanige werken bij de Marine 

 en den Waterstaat van üjati- of Jati-ho\it. Ofschoon minder 

 hard en minder digt van zamenstel dan ons eikenhout, is het 

 echter beter voor den scheepsbouw geschikt, en overtreft het 

 dit daarenboven in duurzaamheid. Dit zal dan ook wel 

 de reden zijn, waarom het in Oost-Indië zoo algemeen tot 

 paalwerken, beschoeijingen van dijken, bruggen en sluisbouw, 

 kortom tot allerlei waterwerken wordt gebezigd. Onder an- 

 deren heeft het ook gediend tot de groote werken ter ver- 

 betering van de reede van Batavia, door een' paaldam langs 

 de rivier tot in zee vooruit te trekken, om de zware ban- 

 ken, die den mond der rivier bijna ontoegankelijk maak- 

 ten en den waterweg naar Batavia in den hoogsten graad 

 belemmerden, geheel op te ruimen, alsmede tot herstelling 

 van het door de Engelschen, bij de verovering van Java in 

 1811, geheel en al verwoeste Etablissement op het eiland 

 Onrust. Het behoeft wel geen nader betoog, dat deze wer- 

 ken, waarvan vooral die ter verbetering van de reede van 

 Batavia, voor de scheepvaart en den koophandel onmisbaar 

 waren, den lande tonnen gouds hebbeu gekost, die echter, 

 in vergelijking met het nut, daardoor gesticht, niet in aan- 

 merking kunnen komen. Maar het is inderdaad te bejam- 



