( 43 ) 



Sed satis jam liquet, illam de animorum immortalilate non esse tam 

 communem et universalem, quam quidem nonnulli perhibent. 



At vero etiamsi concedatur, hanc, in agnoscenda animorum immor- 

 talitate, consensionem fuisse universalem, inde nonduni sequi videtur 

 hoc esse certum. veritatis testimonium. Nova quaedam oritur difficultas. 

 Fieri enim potest, ut in errore aliquo multi, per longum tempus con- 

 sentiant, neque tamen inde ejusmodi opinionis veritas colligi potest. Ita 

 quamvis e communi hominum sententia colores, quos varios percipimus, 

 in ipsis corporibus inhasrere putentur, tamen inde argumentum peti 

 nequit; quo probetur, id revera ita sese habere, idem quoque mani- 

 festum est in polytheismi errore, qui tot gentibus ohm fuit et etiamnum 

 est communis (1). Denique hac etiam difficultate premitur illud ar^u- 

 mentum, quod cum in re sensibus non percipienda, historise viam se- 

 quatur, ab evidentise firmitate longius sit remotum. Hoc igitur in argu- 

 mento, cum sola testimonii auctoritate nitatur , per se non valet ad 

 veritatem demonstrandam. Recte dixit Cicero : philosophi non est testibus 

 uti; sed argumentis eum et rationibus oportet, quare quidque ita sit, 

 docere (2). Quodsi hic contendatur, hanc sententiam ab ipso Deo homi- 

 nibus esse inditam atque postea a natione ad nationem traditione esse 

 propagatam, animadvertendum est, etiamsi hoc fieri posse non negetur, 

 tamen argumenti efficaciam hac assumtione minime augeri, quoniam ex 

 Logicorum praeceptis, testimonium divinum, uisi si proximum fuerit, 

 eidem judicio subjectum est atque humanum (3). 



§ II. 



ARGUMENTI VALOR ET PONDUS. 



Ex jam dictis, satis apparere arbitramur, hoc argumentum historicum 

 argumentis apodicticis et primariis, non esse accensendum. Nam, quum 

 errandi ansae et semina, ideoque ipse error, tam late propagari possint 



(O Cf. Ernesli theol. nat., 1. I. §' jg, et initia doctrin^e solid. , p. 238 sq. , ed. II. 



(2) Cic. de divinat., 1. I[. c. 27. 



(3) Cf. Wj-tteubach, prsecepta phil. log. , p. III. c. 8. § 1. sq. 



