ook op de diergaarden een belangrijken invloed uit. 



Het Fransche volk, dat allen Vorsten den ondergang 

 had gezworen, toonde zicli wars om langer gelden 

 voor de inrigtingen van het Versailler hof bij te 

 dragen. Men liet de dieren in de koninklijke 

 menagerie honger lijden, en met weemoed hoorden de 

 mannen, die er les kwamen nemen in de dierkundige 

 wetenschap, het angstig huilen, loeijen en brullen 

 der opgesloten dieren. Niemand werd zoozeer 

 daardoor bewogen als de kundige Bernardin 

 de st. Pierre, de beminnelijke schrijver van Paul en 

 Virginie, die op dat tijdstip de betrekkin:; van 

 directeur aan den Plantentuin vervulde. In 

 wegslependen stijl schreef hij Bedewensdien voor de 

 tcilde dieren, waarin hij vrijgeleide verzocht voor de 

 ongelukkige ballingen der tuinen van Versailles, 

 die geene schuilplaats meer hadden om kop en 

 klaauwen neer te leggen. Hij verdedigde de beoefening 

 der natuurkundige wetenschappen als de grondslag 

 van alle beschaafde kennis. Hij toonde aan, dat er 

 geen beroep is, dat geen nut daaruit kan trekken, 

 dat de planten-, de dier- en delfstofkunde onontbeerlijk 

 zijn voor den chemist, den artsenijmenger, den 

 likeurstoker, den heelmeester, den arts, den 

 vooruitstrevenden landbouwer, zonder nog den 

 teekenaar, den schilder, den beeldhouwer te rekenen, 

 die hunne voorbeelden daar vereenigd zouden vinden. 

 Men wierp hem tegen, dat het voldoende was, de 

 doode dieren te bestuderen, om hun geslacht, hunne 

 soort genoegzaam te kennen. 



)iWelk verschil," antwoordde hij, »tusschen 

 eene doode plant, droog, verlept, ontkleurd, wier 

 takjes, bladen en bloemen tot poeder vergaan, ; 

 met de levende plant, vol sappen, die knoppen 

 vormt, bloeit, welriekende geuren verspreidt, vruchten l 

 draagt en zich zelve weder voortplant, duizenden | 

 harmoniën onderhoudt met de elementen, de 

 insekten, de vogels, de viervoetige dieren, en die, 

 tusschen duizend andere planten opgeschoten, 

 heuvels en bergen kroont, of oevers en stranden 

 met een groen tapijt bekleedt! 



»Kan men het groen en de bloemen eener weide 

 herkennen aan een bosje hooi, of de majestueuze 

 praal der woudreuzen aan bossen telhouten? Het 

 dier verliest door den dood nog meer dan de plant, 

 omdat het een grooter deel van levenskracht 

 ontvangen heeft. De voornaamste hoedanigheden 

 die het kenmerken, verdwijnen. Zijne oogen zijn 

 gesloten, zijne oogappels vonkelen niet meer, zijne 

 ledematen zijn stijf. Het is zonder warmte, zonder 

 beweging, zonder gevoel, zonder stem, zonder instinkt. 

 "Welk verschil tusschen zulk een mom en het dier, 

 dat de oogen opslaat, dat de voorwerpen rondom zich 

 onderscheidt, dat vooruitstreeft of wegvliedt, bemint, 

 zijn wijfje roept, zijn nest bouwt, zijne jongen opkweekt, 

 hen tegen hunne vijanden beschermt, betrekkingen 

 met zijns gelijken aanknoopt en onderhoudt, onze 



bosschaadjen vervrolijkt en onze huizen verlevendigt! 

 Herkent gij den leeuwerik, die vrolijk en vroeg 

 als de dageraad, zich zingend en klapwiekend naar 

 het azuur des hemels verheft, inden armen gevangene, 

 die met een touw aan den poot is vastgemaakt en 

 geene of slechts klagende toonen uit? Herkent ge het 

 blatende schaap en den os, die willig den landman 

 het veld helpt beploegen, in de bloedige vierendeelen 

 van een slagterswinkel? Het doode dier, zelfs dat 

 waaraan de kunstenaar den besten stand geeft, 

 vertoont slechts een opgezet vel, een geraamte, 

 eene flaauwe afspiegeling. Het voornaamste 

 ontbreekt daaraan, het leven, dat het rangschikte 

 bij het dierenrijk. De opgezette wolf vertoont nog 

 zijne tanden, maar hij heeft het instinkt niet meer 

 dat zijn woesten inborst kenmerkt en hem alleen 

 verschillen doet van den gewonen hond. De doode 

 plant is geene plant meer, omdat zij niet meer groeit 

 als de planten ; het geraamte is geen dier meer, omdat 

 het niet meer ademt en voedsel nuttigt: de eene 

 is niets meer dan stroo, het andere is slechts een 

 vel. De planten moet men derhalve niet in de 

 herbaria, en de dieren niet in de kabinetten 

 bestuderen, dan alleen om hen levend te herkennen, 

 hunne eigenschappen waar te nemen en met hen 

 die ons nuttig zijn, de tuinen en hoeven te bevolken." 



Eene zoo welsprekende stem moest het pleit ten 

 gunste der wetenschap beslissen. Het Fransche 

 bewind besliste, dat in den Plantentuin te Parijs eene 

 menagerie zou gevestigd worden, en de diergaarde 

 van Versailles daaraan ten grondslag zou strekken. 

 Helaas, hoe laag was het peil waartoe die 

 inrigling inmiddels was gedaald! Zij bevatte niet meer 

 dan vijf vreemde dieren: een kwagga, die 

 zijn ondeugenden kop den schrijver van Paul en 

 Viryinie toestak, als herkende hij in hem een vriend ; 

 een bubal, in 1783 door den Dei van Algiers aan 

 den Koning van Frankrijk ten geschenke gegeven; 

 een kroonduif, uit Banka naar Parijs gevoerd ; een 

 neushoorn, uit Indië aangebragt; een Senegalschen 

 leeuw, van zeven of acht maanden, wien men een 

 hond tot makker had gegeven. 



Met de geestdrift, den Parijzenaar voor al wat 

 nieuw is. eigen, werden deze vergetenen, den 18 

 Maart 1792, in de hoofdstad aan de Seine ontvangen. 

 Met hoevele liefkozingen overlaadde men hen. Zij 

 waren nooit zoo rijkelijk gevoed, zoo veel bewonderd, 

 zoo zeer de helden van den dag! 



.Ta, helden van den c?ffy, want nieuwe verschijnselen, 

 nieuwe gebeurtenissen verdrongen spoedig het gevoel 

 dat Bernardin de st. Pierre had opgewekt. Alleen 

 flikkerde het weer eenige oogenblikken op, toen door 

 de komst van twee olifiinten uit de Nederlanden den 

 Parijzenaars een zigtbaar beeld hunner gloire 

 mililaire werd geschonken. 



Die olifanten, Hans en Parkie, inboorlingen van 

 Ceilon, waren aan Prins Willem V in 1784 door 



