hesclirijviiig van (l(?ii kiiTi|)!inseeteleveren,en de gansche 

 AinsttM-damsclie burgerij kwam ten jare 1741 in de I 

 gelegenlieiil,eenneuslioorniiitBengalenteaanschouwen. 

 .lan Smout, de oude, voerde dit zeldzame dier, dat 3000 

 pond woog, op den Kunpenltof nan. Te Amsterdam 

 werd nu zelfs een niet onbelangrijke Imndel in 

 vreemde dieren gedreven. De Oost-Indische Compagnie j 

 dfed op haie werf stallen voor de aangevoerde j 

 diei'on oprigten. Men zag ze soms allen gevuld, zoodat | 

 Keizer Franz in 1754, zonder schroom, order kon geven, | 

 om in Holland's magtigste stad dieren voor zijne 

 menageriën aan tekoopen. Ook particulieren vondrn 

 hier voorwerpen te over voor Imnne keus. Zoo weten 

 wij, dat de Markies de Montmirail er omstreeks het 

 midden der IS''" eeuw een zeer merkwaardigen luiaard 

 kocht. I 



De Prinsen van Oranje, te allen tijde ijverige 

 beoefenaars der wetenschap, ondei'hielden op hunne 

 landgoederen belangrijke dieren-verzamelingen. Piins 

 Fredeiik Hendrik bragt op Honsho 1 r edij k eene 

 kostbare menagerie te zamen, waar menig vreemd 

 dier uit Oost-Iiuiie of andere afgelegen oorden de 

 aandacht trok der groote vernuften, die Amaliav.m 

 Solms met zoo veel tact aan het hof van haar gade 

 vereenigde. De kimpansee door Tulp ontlce(i, was 

 een der voorwerpen, die de Prins omstreeks 1640 

 uit Angola ten geschenke had ontvangen. 



Onder Prins Willem IV werd de uitgestrekte warande 

 bij Dieron, op de Veluwe, afgeperkt, die geruimen 

 tijd onder Geldei-land's merkwaardigheden schitterde. 

 Zij hield meer dan 372 uur in omtrek en omvatte, 

 behalve uitgestrekte heiden, zeven wouden: te weten de 

 Onzalige, Asselsche, Rheder, Midd-.ichter, Ellekomsche, 

 Dierensche en Nesper bosschen. Honderden hei ten en 

 reeën, nevens ontelbaar kleiner wild, maakten de 

 bevolking daarvan uit. Bij den eersten aaideg in 1648 en 

 1G49, ving men het hooge stakel.sel op de uiterwaardm 

 tegenover Doesborgh aan en bragt ze tot aan den 

 DirksbergenHoekebergopde hooge Veluwe. Uithoofde 

 het wild echter grnote schade in het bouwland 

 op do Ellekomsche en Dierensche cngen aanrigl.le. 

 werd de noordweslkaiit in \(\7yl ingekoi t tot achter 

 het Huis te Dieren. 



De diergaarde van Pjins Willem iV, op liet Loo. 

 in Gelderland, bevatte vele schcone en zeldzame 

 dieisoorten. Men zag er vooral de fauna van de Kaap 

 de Goede Hoop en Indië prachtig vertegenwoordigd. 

 In of omstreeks 1748 kwam er een paar Kaapsche 

 elanden, van welke het mannetje zich zoo gedwee 

 en leerzaam toonde, dat men het voor eene .=jees 

 kon spannen. Het luisterde naar den toom en stoof 

 sneller dan een paard vooruit. Nogtans kon het 

 ilicn vei'moeijenden last niet lang voorttrekken. 



Prins Willem V voegde aan de nrenagerie zijner 

 voorgangers eene kostbare dier'gaarde toe, die op 

 het Kleine-Loo, bij 's Gravenhage, eene plaats 

 weitl aangewezen. Zij nam vooral in omvang toe, 



nadat de Vorst in 1770 het opzigt daarover aan den 

 directeur zijner natuur- en kunstkabinetten Arnout 

 Vosmaer had opgedr-agen. Door de zorgen van 

 den Rembangschen Resident van Hogendorp, den 

 Bewindhebber Thomas Hope, den Raad van Suriname 

 G. Schelling, de Gouverneurs van de Kaap Rijk Tulbach 

 en van Plettenberg. den Directeur in Bengalen Veret en 

 andere hooggeplaatste mannen, zag men er de schoonste 

 en zeldzaamste dieren uit de tropische gewesten, deels 

 in galerijen, deels in een door staketsels afgeperkte 

 weide. Vosmaer zond van de voornaamste dieren 

 keurige beschrijvingen in het licht, die in 1S04 

 vereenigd werden tot de NaLuni-kiindige Bcsclirijchiii 

 ci-iifr nilnmutende VL-rznnn-liiiij vnn zeldsaame (jfd'wrlciu 

 btslaunde in Gout- eii ll'i'nl-Iiidisdie riercofiirje dieren, 

 vof/eleri en slangen, iccleer leeoend r.oorhanden ycweet^t 

 zijnde, builen den Haag, op het Kleine-Loo van Z. D. II. 

 den Prins van Oranje-Nassnn. Zijne mededeelingen 

 omtrent den oeran-oetan (die van Juni 1776 tot 

 .lanuari 1777 in de menagerie leefde) gaven aanleiding 

 tot een heftigen strijii met Petrus Camper en George 

 Forster, welke daarmede eindigde, dat Vosmaer in 

 het gelijk werd gesteld, en de Prins hem in 1777 

 tot Raadsheer benoemde. 



Vosmaer vertelt onder anderen van dezen 

 mer-kwaardigen aap het volgende: 



«Het dier was van de vr'ouwelijke sekse. Zij was 

 van eene onbegrijpelijke goedaai'digheid : nimmer heeft 

 men haar eenig bhjk van kwaadaardigheid zien toonen. 

 Men kon haar veilig de hand in den mond stekerr In 

 haar uiterlijk aaii/icii had zij iets dr'oevigs, docli in al 

 har-e orustandi-heilen kon men zulks niet beiner'ken. 

 Zij beminde het gezelschap van metrschen, zonder 

 orrder scheid der kunne te maken; alleen gaf zij de 

 natuur lijke voorkeuraanhen die haar dagelijks oppasten 

 en goed deden, en toonde alleen aan deze grooter 

 bewijzen van vriendschap. Somwijlen als deze heen 

 gingen, gooide zij zich, aan den ketting liggende, als 

 uitgelaten op den grond, schreeuwde jammerlijk ert 

 scheur tle alle bij zich hebbende doeken aan stukken 

 als zij alleen was. Haar oppasser, somtijds de gewoonte 

 hebbende, bij haar op den grond te gaan zitten, nam 

 zij eerrige reizen eenig hooi, daar zij op sliep, schikte 

 dat naast haar en gaf alle blijken van verlangerr, 

 door hem aan te zien, dat hij nevens haar- zoirde zitterr. 

 Eens op eeir tijd bij haar komende, vond ik den 



' oppasser in groote verlegenheid. Het dier lag aan 

 een ijzeren ketting met een ring aan eene lange 



, ijzei-en opstaande staaf. Ik vond den man opstaande 

 met de aap op' zijn boi-st, die hem onbeweegbaar 

 vast hield met de voor-- en achtervoeten. Alles was 

 vruchteloos om haar los temaken. Eenige aai-ilheijrn 

 op een .schoteltje aan haar latende zien. liet -/.ij 



! eindelijk los en kwam af om die op teeten. De oppasser 

 had, volgens zijn zeggen, bij haar gezeterr; zij was 



j hem op den schoot gekropen en had hem dirs vast 

 gehouden zonder eeniü: leed te iloerr: in dien >tarid 



