heeft. Het oude mannetje bereikt ongeveer vier voet 

 hoogte, en is zeer gekenmerkt door eene groote, 

 halvemaanvormige, uit vet gevormde verhevenheid, 

 die aan weerszijde de wangen omgeeft. De natuurlijke 

 geschiedenis van den Orang-oetan is met veel meer 

 naauwkeurigheid bekend dan die van zijne Afrikaansche 

 geslachtsgenooten en heeft men aan den, thans 

 overleden, Nederlandschen reiziger, Dr. S. Muller, 

 zeer uitvoerige en juiste berigten te danken over de 

 zeden en levenswijze van dit merkwaardig dier. Wij 

 geven in de volgende regelen een uittreksel daarvan, 

 doen echter vooraf opmerken, dat de Orang-oetan van 

 Sumatra nog zeer weinig bekend, en het derhalve 

 nog niet bewezen is, of hij standvastige verschillen 

 met dien van Borneo oplevert, die door sommige 

 natuurkundigen, maar ten onregte, wederom in 

 verscheidene soorten gesplitst werd. 



Oiang-oetan beteekent een wild of boschmensch, 

 zijnde deze benaming zamengesteld uit de maleische 

 woorden Orang, mensch, en Oetan of Hoetan, bosch, 

 wildernis, of in het algemeen elke onbebouwde en 

 met wild hout begroeide landstreek. Geheel onjuist 

 wordt ilit dier Orang-oetang genaamd, hetgeen 

 letterlijk een schuldenaar aanduidt, daar Oetang ol 

 Hoetang schuld beteekent.. Met de eerste benaming 

 bestempelen de Banjerezen en andere Maleische 

 bewoners ter zuid- en westkusten van Borneo onzen 

 grooten aap. De Bejadjoe-Dajakkers van Poeloe-Betak 

 en Soengy Kahajan, in het zuidelijke gedeelte van 

 gemeld eiland, heeten hem daarentegen Kahieo, en 

 de Doeson Dajakkers Keoe. Buitendien draagt het 

 oude mannetje van den Orang-oetan, bij de gemelde 

 Byadjoe's, den naam van Salamping, en het wijfje 

 dien van Boekoe. Bij de Maleijers op de westkust 

 van Simiatra, voornamelijk benoorden de linie, is dit 

 (iiei- lul meest bekend onder den naam van Mawej; 

 maar in sommige zuidelijke streken van dit eiland, 

 zoo als ondei- anderen bij Indrapoera en Benkoelen, 

 schijnt het door de inboorlingen ook wel met den 

 naam van Orang-panda en Orang-pamlak (eigenlijk 

 Orang-pendekh, dwerg) te worden aangeduid. 



De Orang-oetan is van al de in Indië voorkomende 

 apen het minst tali'ijk aan individuen. Hij is, noch 

 op Biiineo, noch ergens op Sumatra gemeen, maar 

 behoint integendeel, zelfs in die streken, waar hij 

 het incnigvuldigst gevonden wordt, tot de zeldzaamste 

 dieren van het land. Zijne verspreiding over deze 

 beide eilanden regelt zich naar de physische gesteldheid 

 van den grond en ook naar de mindere of meerdere 

 lievolking van dien. In beide landen vindt men 

 hem uitsluitend in lage vlakke streken, nooit in het 

 gebergte. Hij bewoont de groote moerassige bosschen 

 van het zeestrand af, tot ver in hef binnenland toe, 

 zoolang namelijk hot land een vlak en wild karakter 

 liehouilen blijft. Daar, waar deze wouden het minst 

 van nionsehen bezocht worden en zich door hoog en 

 diirt geboomte, en dienvolgens dooi' somberheid 



kenmerken, is het hem het liefst. Op .Sumatra, waar 

 slechts het oostelijke gedeelte van het land eene ver 

 uitgestrekte, effene en zeer boschrijke gesteldheid 

 heeft, vindt men den Orang-oetan ook alleen langs 

 deze zijde en meer bepaaldelijk in do noordelijke 

 helft der oostkust, voornamelijk in de rijken van 

 Siak en Atjien. Slechts toevallig schijnt nu en dan 

 een enkel voorwerp op wilde en .schaars bewoonde 

 plaatsen, door de groote valleijen van het gebergte 

 heen, tot aan de westelijke stranden van dit eiland 

 af te dwalen. De jNIaleijers op de westkust van 

 Sumatra, voornamelijk die, welke bezuiden de 

 evennachtslijn wonen, hebben daarom dan ook bijna 

 doorgaans een zeer verward begrip van den 

 Orang-oetan. De vertelUngen over hem, bij hen 

 in omloop, zijn met allerlei fabelen doorweven, 

 waarbij inzonderheid de gedaante van het dier als 

 zeer buitengewoon, en zijne krachten met groote 

 overdrijving worden afgeschetst. Aan vele van deze 

 strand- en bergbewoners is de naam Mawej geheel 

 vreemd, terwijl met dien van Orang-panda eene 

 menigte wonderbare denkbeelden van halfmensch en 

 diergelijke dwaasheden meer, verknocht zijn. 



Meer algemeen en beter is daarentegen de 

 Orang-oetan bekend bij de bewoners van Borneo, 

 waar hij, over den geheelen uitgestrekten omvang van 

 dit eiland, met uitzondering alleen der bergachtige 

 streken en van die vlakke oorden, welker bevolking 

 talrijk is, schijnt verspreid te zijn. Uit dien hoofde 

 zoekt men hem te vergeefs in de nabijheid van 

 Banjermassing, en noordwaarts van daar, langs de 

 Doesonrivier, komt hij thans slechts nu en dan, in 

 sommige tijden van het jaar, op eenzame plaatsen 

 voor. Minder zeldzaam is hij eenige dagreizen 

 verder westwaarts, met name in den omtrek der 

 Soengy-Kahajan langs de rivier van Samplet, bij 

 Kotaringin, en in meer andere afgelegene oorden 

 van den zuid- en westkant van dit eiland. De 

 ongemetcne ruimten van deze beide kustzijden, van 

 laag en effen alluviaal terrein, welke slechts hier en 

 daar, voornamelijk aan sommige uitspringende hoeken, 

 door kleine bergreeksen of afgezonderde hoogten 

 worden afgebroken, en allerwegen met zware en 

 ontoegankelijke wouden bedekt zijn, bieden hem een 

 ruim en veilig verblijf aan. Hier toch. in deze vlakke 

 en dikwerf aan overstrooming bloolgestelde streken, 

 wonen de niet zeer talrijke inboorlingen alleenlijk 

 langs de oevers der rivieren en meren, en laten 

 zich weinig aan de binnenlandsche wildernissen 

 gelegen zijn, daar zij dikwerf ter naauwernood 

 eene enkele schrede doen buiten de grens hunner 

 aanplantingen. In soortgelijke stille en onbezochte 

 oorden van het bosch zal men somw-ijlen, bij eene 

 gelukkige jagt, drie of vier dezer dieren op eenen 

 dag kunnen ontmoeten. 



Ofschoon de jong gevangen Orang-oetan zeer spoedig 

 mak en vertrouwelijk wordt, zoo zelfs, dat het 



