gezelschap van den meiisch licra weldra een genoegen 

 en belioefte schijnt te zijn, is de natuurlijke geaardheid 

 van dit dier toch ongemeen wild. In den vrijen staat 

 schuwt het, gelijk is aangemerkt, den mensch en 

 zijne nabijheid, •vooral in een gevorderden leeftijd, 

 als wanneer het zich over het algemeen traag, rustig 

 en, als ware het, van eene zwaarmoedige inborst 

 toont. Hoezeer het eene verbazende kracht bezit, 

 gebruikt het die, bij gebrek aan moed, zelden 

 te zijner verdediging tegen den mensch, die hem 

 vijandelijk aanvalt; het legt, bij zoodanige gelegenheden, 

 vooral wanneer er op hem geschoten wordt, veel 

 angst en vrees aan den dag, tracht zich eerst te 

 verschuilen, doch daarin niet kunnende slagen, zoekt 

 het gewoonlijk zijne redding in de vlugt door de 

 hoogste toppen der boomen. Dit had plaats met 

 verscheidene oude Orang-oetans van het mannelijke 

 geslacht, welke slechts door éénen onzer inlandsche 

 jagers vervolgd werden. De Dajakkers beweren echter, 

 dat de groote mannetjes, als zij alleen met pijlen 

 verwond worden, somtijds de boomen verlaten en 

 woedend op hunne aanvallers losgaan. In zoodanig 

 geval nemen deze gewoonlijk met overijling de 

 vlugt; evenwel zoude reeds menig inlander zulk 

 een strijd met zijn leven geboet hebben. 



Buiten den tijd der paring leven de oude mannetjes 

 van den Orang-oetan meest alleen. De onvolwassenen 

 daarentegen en ook de oude wijfjes vindt men dikwerf 

 ten getale van twee of drie bij elkander ; onder deze 

 laatsten zijn er somwijlen zelfs, die jongen hebben, 

 ofschoon de dragtigen zich veelal, tegen dat zij moeten 

 werpen, van de anderen afzonderen, en gedurende 

 eenigen tijd met hare jongen alleen blijven. De jonge 

 Orang-oetan schijnt over het algemeen vrij lang ondei- 

 de bescherming zijner moeder te blijven, hetgeen, 

 wegens den langzamen groei van dit dier, tot zijne 

 meerdere veiligheid noodzakelijk is. Onder het 

 klimmen draagt de moedi'r haar jong bestendig 

 tegen de borst, terwijl het jong zich met zijne handen 

 aan de haren der moeder vastklemt. In welken 

 leeftijd echter de Orang-oetan tot de voortplanting 

 bekwaam wordt, en hoe lang het wijfje draagt, 

 liebben wij noch uit eigene waarnemingen, noch uit 

 de berigten der inboorlingen, met eenige zekerheid 

 te weten kunnen komen. Evenmin wisten ons de 

 Dajakkers iets naders te zeggen omtrent den ouderdom, 

 waarin de Orang-oetan als volwassen kan worden 

 beschouwd. Neemt men den groei der tam men tot 

 maatstaf aan, dan schijnen er '10 tot i.5 jaren tot 

 hunne volle ontwikkeling vei-eischt te worden. 

 Dienvolgens zoude men den orang-oetan eenen tamelijk 

 langen levensduur mogen toeschrijven, hetwelk met 

 de meening der Dajakkers overeenstemt, die hem 

 eenen even hoogen ouderdom toekennen, als zij 

 gewoonlijk zelven bereiken, gemiddeld genomen van 

 40 tot 50 jaren. Dat de Orang-oetan werkelijk vrij 

 oud wordt, is r&eds duidelijk uit sommige schedels 



af te leiden, bij welke alle naden dermate zijn te 

 zamen gegroeid, dat er naauwelijks eenig spoor van 

 is overgebleven, terwijl tevens de hoek- en snijtanden 

 en ook gedeeltelijk de kiezen aanmerkelijk zijn 

 afgesleten; vooral echter wordt hun langdurig leven 

 door de belangrijke, ons door vele Dajakkers 

 medegedeelde bijzonderheid bevestigd, dat men in 

 het wild soms zulke oude Orang-oetans aantreft, 

 welke niet alleen schier al hunne tanden missen. 

 maar wien ook het klimmen en het verblijf op de 

 boomen zoo moeijelijk valt, dat zij zich meest in de 

 laagte ophouden, en hoofdzakelijk afgevallen vruchten, 

 jonge bladeren van heesters en struiken, allerlei 

 sappige ki'uiden en dergelijke, die zij op of digt bij 

 den grond vinden, tot voedsel gebruiken. Dusdanige, 

 door ouderdom te weeg gebragte verandering van 

 leefwijze treft men somtijds ook bij de lungstaartige 

 Slankapen aan. 



De Orang-oetan toont weinig geneigdheid tot 

 beweging en heeft, zelfs in den jeugdigen leeftijd, 

 geen zweem van die rustelooze dartelheid, welke de 

 Langarm-apcn aan den dag leggen. Alleen de honger 

 schijnt hem een prikkel te zijn tot beweging, en 

 is deze gestild, dan legt hij zich wederom ter ruste. 

 Wanneer het dier zit, kromt het gewoonlijk den 

 rug en buigt daarbij het hoofd sterk voorover, zoodat 

 het met de oogen meestal strak naar den grond 

 blikt. Veelal houdt het zich met eene of ook wel 

 met beide zijne voorhanden aan een hoogeren 

 boomtak vast; maar somwijlen laat het zijne armen, 

 zeer phlegmatiek, slap langs het lijf nedeihangen. 

 Aldus blijft de Orang-oetan vaak uren lang gehurkt 

 op een en hetzelfde plekje, rustig en zonder zich 

 bijna te verroeren, alleenlijk nu en dan bij kortere 

 of langere tusschenpoozen, zijne diep brommende 

 stem eens latende hooi-en. Bij dag bevindt hij zich 

 meerendeels op groote boomen, van de eene kruin 

 in de andere klimmende; zeldzaam slechts, indien 

 hij niet, gelijk wij boven aanmerkten, door ouderdom 

 daartoe genoodzaakt wordt, betreedt hij den grond. 

 In dien toestand verkeerende, tracht hij zich bij 

 naderend gevaar tusschen het lage hout en de ruigte 

 te verschuilen, hetgeen in de moerassige bosschen 

 op Borneo, waar zoo vele doornige bamboes- en 

 lottingsoorten zijn, geenszins moeijelijk valt. Wanneer 

 hij niet door menschen veijaagd wordt, houdt hij zich 

 gemeenlijk een geruimen tijd binnen den bepaalden 

 omtrek van zeker gedeelte van het bosch op; somwijlen 

 zelfs bewoont hij vele dagen achtereen denzelfden 

 boom, in welk laatste geval hem eene vaste plaats 

 daarin tot nachtverblijf dient. Zeldzaam echter 

 brengt hij den nacht hoog in de kroon van eenen 

 groeten boom door, waarschijnlijk dev\'ijl het hem 

 aldaar te winderig en te koud is. Zoodra de nacht 

 begint te naderen, daalt hij van de hoogte af en 

 zoekt zich in het lagere en sombere gedeelte een 

 geschikt nachtleger op. hetzij in dmi digtgebladerden 



