eens eene gevoelifre kastijdinc: moest aangewend worden, 

 waar hij zich alsdan met kracht tegen verdedigde. Deze 

 laatste trachtte, als ware het, door kwaadaardigheid 

 te erlangen, wat de andere alleen door een treurig 

 gelaat, en de derde door een medelijden wekkend 

 gekerm schenen te willen afbedelen. 



Op den platten grond liepen deze drie, even als 

 nog twee andere kleine, makke voorwerpen, die wij 

 bij Europeanen in Indië hebben gadegeslagen, op 

 dezelfde wijze, als Fr. Cuvier den gang van dit dier 

 uitvoerig beschreven heeft ; een jong wijQe, in het 

 bezit van een ambtenaar te Banjermassing, kroop 

 echter veel meer, dan dat het liep, vermits het, in 

 plaats van op de voorhanden te steunen, de ellebogen 

 daartoe gebruikte, even als wel eens door kleine 

 kinderen, wanneer zij nog niet behoorlijk kunnen 

 loopen, gedaan wordt. Op gelijke wijze als zich nu de 

 geaardheid van lederen Orang-oetan door verschillende 

 bijzonderheden kenmerkt, even zoo kenmerkt zich 

 ook gewoonlijk de physionomie van elk vooi'werp door 

 eenige eigenaardige trekken, die niet alleen evenzeer 

 als bij den mensch de aandacht reeds op den eersten 

 blik treffen, maar uit welke ook dikwerf de inborst 

 van het dier zeer wel is af te leiden. 



Wanneer de Dajakkers in het bosch eenen 

 vrouwelijken Orang-oetan met een jong ontmoeten, 

 trachten zij de moeder met vergiftige pijlen te dooden 

 en den zuigeling levend te vangen, dien zij alsdan 

 met gekookte rijst, bananen en andere tuinvruchten 

 opvoeden. Vooral zijn de jongen groote liefhebbers 

 van het suikerriet, hetwelk zij kaauwen, en er het 

 sap uit zuigen ; ook zijn zij gretig op palm en 

 teboe-suiker en drinken zeer gaarne suikerwater. 



Gelijk wij reeds vroeger uit eigene waarneming 

 hebben aangetoond, gewennen zij zich zeer spoedig 

 aan bijna alle soorten van eetbare plantaardige 

 zelfstandigheden, ja worden zelfs weldra liefhebbers 

 van gekookt en gebraden vleesch, zoodat hunne 

 opkweeking, wat de voeding aanbelangt, geenszins 

 moeijelijk is. Echter schijnt de vaardigheid waarmede 

 zij tot zulk eenen epikurischen leefregel overgaan, 

 voor hunne gezondheid schadelijk te zijn en hun 

 leven te verkorten. Niets echter ondei'mijnt hunne 

 gezondheid sterker en schielijker dan eene gure 

 weersgesteldheid, daar zij voor eene plotselinge 

 verandering van het klimaat ten hoogste gevoelig zijn. 

 Daarom verdragen zij de zeereizen, zelfs binnen de 

 keerkringen, zeer slecht: en hoe moeijelijk zij onder 

 hoogere breedten in het leven te houden zijn, is 

 genoegzaam bekend. -- Oude Orang-oetans worden 

 door de inboorlingen op Borneo niet levend gevangen, 

 althans nooit mannetjes. Op zulke groote voorwerpen 

 zenden zij eerst zoo lang vergiftigde pijltjes uit 

 hunne blaasroeren af, tot het dier, door de werking 

 van het gif, min of meer krampachtig verstijfd, uit 

 de boomen nederstort, waarna het met pieksteken 

 verder wordt afgemaakt. Sommige irdanders tjeven 



voor, dat hun een middel bekend is, waarmede het 

 dier, uit dien staat van zenuwaandoening en 

 verdooving, weder genezen kan worden, bijaldien 

 namelijk het gif niet al te sterk was en te hevig 

 op hem had ingewerkt, en het tegengif tijdig genoeg 

 werd toegediend. De bovenbedoelde Orang-oetan van 

 vier voet grootte, dien wij te Banjermassing van 

 eenen Maleijer kochten, zoude op deze wijze gevangen 

 geworden zijn. Te oordeelen echter naar hetgeen 

 ons omtrent de werking van de twee soorten Indische 

 pijlgiften, het Oepas antjar en Oepas tjeute, bekend 

 is, schijnt het allezins twijfelachtig, of dat zoogenaamde 

 tegengif wel die kracht bezit, welke door de inlanders 

 er aan wordt toegeschreven. Immers deze beide 

 vergiften zijn, blijkens veelvuldig genomen proeven, voor 

 het dierlijk ligchaam volstrekt doodelijk, w-anneer zij 

 door het bloed opgenomen en in omloop gebragt zijn. 

 Deze daadzaak, gepaard met de ondervinding, die 

 wij omtrent het karakter en de denkwijze der 

 inboorlingen verkregen hebben, leidt ons tot de 

 gedachte, dat die hooggeprezene werking van het 

 zoogenaamde tegengif, of alleen als een bedriegelijk 

 voorwendsel van geheime kunst, of als op bijgeloof 

 berustende, te beschouwen is. Het belang der zaak 

 noopte ons, alles aan te wenden, ten einde eenige 

 nadere berigten en ophelderingen omtrent haar te 

 erlangen, hetwelk ons echter niet is mogen gelukken. 

 De zucht tot het geheimzinnige, welke men bij alle 

 Indische eilanders vindt, verijdelde onze nasporingen 

 en buitendien, in dit geval, nog door het eigenbelang 

 versterkt, vermits de Maleijers de groote voorwerpen 

 steeds vrij voordeelig aan Europesche ambtenaren, 

 kooplieden of gezagvoerders van schepen kunnen 

 kwijt raken. Voor den boven bedoelden Orang-oetan, 

 dien zij pas gevangen hadden en in een zwaar, uit dikke 

 boomtakken vervaardigd hok bewaarden, vroegen zij 

 aanvankelijk 70 realen (140 gulden), maar na eenig 

 onderhandelen gaven zij. hem ons voor 40 realen. 

 Eenige maanden vroeger hadden zij een dergelijk 

 voorwerp voor 60 realen verkocht. Door deze goede 

 uitkomsten aangemoedigd, schenen zij het voornemen 

 te hebben om hun geluk, in het vangen van 

 groote Orang-oetans, verder te beproeven, en het 

 is vooral om geene mededinging op te wekken, dat 

 zij, op eene slimme wijze, van het moeijelijke en 

 kunstmatige dier vangst hoog opgeven, en zich met de 

 meeste geheimzinnigheid uitlaten over het Obat of 

 geneesmiddel, dat volgens hen tot het welslagen er 

 van volstrekt noodzakelijk is. Het tegengif zoude 

 uit velerlei wortelen en kruiden bestaan, die, na 

 eerst fijn gesneden en gedroogd te zijn, tot poeder 

 gestampt worden. Zij erkenden intusschen zelve, 

 dat hun middel geenszins onfeilbaar was, ja, dat 

 zij reeds wel tevreden waren, wanneer zij van de 

 drie of vier Orang-oetans er slechts een in het 

 leven konden behouden. Deze verklaring bewijst 

 genoegzaam de ontoereikendheid van hun zoogenaamd 



