De Mouffldn's leven op het gebergte, tot kleinere 

 of grootere troepen vereenigd, die steeds door eenen 

 ouden ram aangevoerd worden. De zintuigen van reuk 

 en gehoor zijn bij deze dieren uitstekend ontwikkeld. 

 Zij zijn vreesachtig van aard, en zeer schuw. Hun 

 vleesch is voortreffelijk van smaak. Het wijfje draagt 

 drie maanden, en werpt in April een of twee 

 lammeren, die door de moeder geleid worden, en 

 eerst in hun derde jaar volwassen zijn. — Het tamme 

 nchaap, Ovis aries, stamt klaarblijkelijk van den 

 Moufflon, en waarschijnlijk van het ras van Armenië 

 of Perzië af. Het belioort, mot liet rund, de geit 

 en den hond, tot de oudste van alle huisdieren, 

 en is vooral gewiglig door de wol, welke het 

 levert. De wol der schapen is eigenlijk het fijne 

 viltachtige onderhaar, hetgeen, bij de wilde schapen, 

 door de langere, gewone boven haren bedekt is en 

 zich, ten koste van deze, bij de tamme schapen 

 ontwikkelt. Deze ontwikkeling wordt voornamelijk 

 voortgeliiagt door verschillend voedsel en verschillende 

 luchtgesteldheid; zij heeft, volgens die en andere 

 oorzaken, in mindere of meerdere mate plaats, en 

 wordt ook kunstmatig bevorderd door het kruisen 

 der verschillende tamme rassen, vooral met het 

 oogmerk, de meerdere fijnheid of goede eigenschappen 

 der wol in het algemeen te bevorderen of, zoo 

 als men zegt, de wol te veredelen. Het ras, dat 

 de beste en fijnste wol levert, is het zoogenaamde 

 Merino-schaap van Spanje, met golvende, in bundels 

 verdeelde wol; het is tegenwoordig in de meeste 

 overige landen van Europa ingevoerd en aldaar met 

 andere rassen gekruist. In de heete streken van 

 Afrika en Indië daarentegen, heeft de ontwikkeling 

 der wol niet plaats, en zijn de rassen dier streken 

 gewoonlijk met stug, min of meer kort hair bedekt. 

 Het tam maken en het vei'plaatsen der schapen in 

 verschillende streken hebben ook eenen aanzienlijken 

 invloed op andere deelen vanhunligchaam uitgeoefend, 

 en op deze wijze zijn er, even als bij de overige 

 huisdieren, een groot aantal, onderling minder of meer 

 verschillende rassen ontstaan. Bij eenigen heeft 

 eene groote ontwikkeling van vet op sommige 

 ligchaamsdeelen plaats. Onder deze behoort het 

 schaap met den vetstaart, Ocis laticaudaia, en het schaap 

 met den vetstuit, Ovis stealopyga. Bij laatstgenoemd ras, 

 hetwelk voornamelijk bij de volkeren, de woestijnen 

 van Middel-A zië bewonende, aangetroffen wordt, 

 ontwikkelt zich aan iedere zijde van deh stuit een 

 klomp vet, welks gezamenlijk gewigt gewoonlijk 30 

 pond bedraagt, terwijl zich de staart slechts als een 

 stompje, met drie wervelbeenderen, vertoont. Bij 

 het eerste ras daarentegen, wordt de staart 20 tot 

 30 pond zwaar, en men is genoodzaakt, ten einde 

 deze dieren het loopen mogelijk of gemakkelijk te 

 maken, een plankje, met of zonder wieltjes, onder 

 den staart te binden. Dit ras, eveneens uit het 

 warme Westelijke Azië afkomstig, is ook in het 



Zuidelijk Rusland en in sommige streken van Afrika 

 overgebragt. De verschillende tamme rassen van 

 schapen bieden ook aanmerkelijke verscheidenheden, 

 ten opzigte der ontwikkeling der horens, aan. Bij 

 de met haren bedekte rassen der heete luchtstreken 

 zijn de horens meest klein en achter de hangende 

 ooren omgekruld. Bij sommige rassen van het 

 Zuidoostelijk Europa zijn de horens buitengewoon 

 lang en schroefvormig, en somtijds, b. v. bij Ovis 

 strepsiceros, regt opstaande. Er is ook een ras, Ovis 

 poh/cerala, waar het getal der horens tot 3, 4 en 5 

 klimt ; het wordt vooral in Turkestan, op het vasteland 

 van Indië, in Zweden en in IJsland aangetrotTen, en 

 gewoonlijk IJslanclsch schaap genoemd. 



Na gehandeld te hebben over de beide hoofdsoorten 

 van schapen, blijft er slechts nog over eene eenigzins 

 afwijkende soort, de Tedal, Ovis tragelaphus, genoemd. 

 De Tedal verwijdert zich van de beide overige soorten 

 van schapen, vooral door het gebrek aan traanholten, 

 en door de zeer lange, manenachtige haren, waarvan 

 de onderzijde van den hals en de voorarm voorzien 

 zijn. De horens zijn halvemaansgevvijze naar buiten en 

 achteren gebogen, bij beide seksen aanwezig, en groot 

 en zwaar, vooral bij den ram. Het haar van het 

 geheele dier is eenkleurig geelachtig bruin. De Tedal 

 evenaart ons tam schaap in grootte, of overtreft hot 

 zelfs een weinig. Het is de eenige soort, die in 

 Afrika voorkomt, en zij schijnt zelfs in dit werelddeel 

 tot het noordelijk gedeelte beperkt te zijn. In 

 Zuidelijk Algerië schijnt de Tedal menigvuldiger 

 voor te komen dan in eenig ander gedeelte van 

 Noord-Afrika. Hij draagt bij de inboorlingen dezer 

 streken den algeineenen naam van »Arni"; maar in 

 het bijzonder wordt de ram »Feschthal", het schaap 

 sMassa" en het lam »Scharoef" genoemd. Deze 

 dieren houden zich op de hoogste kammen van het 

 gebergte op, en vermits de weg daarheen zeer 

 moeijelijk is, en zij niet gezellig leven, zoo wordt 

 de jagt daarop weinig uitgeoefend. Slechts in den 

 paartijd, die in de maand November plaats heeft, 

 ziet men eenige schapen en rammen bij elkaar, en 

 het is alsdan ook, dat tusschen laatstgenoemde 

 hardnekkige gevechten plaats hebben. Het schaap 

 werpt, vier of vijf maanden na de paring, een of 

 twee lammeren, die omstreeks vier maanden lang bij 

 de ouden blijven, om alsdan hun zelfstandig leven 

 te beginnen. Het voedsel van den Tedal bestaat, in 

 den zomer uit saprijke Alpen-kruiden, in den winter 

 uit droog gras en allerlei mossoorten. Het vleesch 

 van den Tedal wordt door Arabieren en Europeanen 

 voor lekker gehouden. Het heeft den wildsmaak 

 van hertenvleesch, is echter fijner. Dit dier is even 

 vlug in het springen en klauteren als de gems. 

 Het kan tegen nagenoeg loodregte vlakten opspringen 

 en op punten staan niet grooter dan eene nianshand. 

 De Arabieren vangen den Tedal, vooral de jongen, 

 met strikken, en het zijn veelal zoodanige voorwerpen. 



