DE HARTKOP-ADDERS. 

 TRIGONOCEPHALUS. 



De Hartkop-adders hebben, aan weerszijde van den 

 kop, achter de neusgaten, eene diepe groef, en haar 

 staart is aan zijne punt niet eene kegelvormige 

 schub bekleed. Zij worden slechts in de heete en 

 warme streken van Amerika en Azië aangetroflen, 

 en houden zich veelal in bosschen of digt begroeide 

 oorden op. 



Ue oveiledene natuurkundige reiziger S. Muller 

 heeft omtrent de levenswijze der soorten van 

 Nederlandscli Indië de volgende bijzonderheden 

 aangeteekend. De Indische hartkop-adders stemmen, 

 ten opzigte harer levenswijze, met de van elders 

 bekende soorten, vooral ook met die van Biazilië, 

 oveieen. Het zijn trage, naar het schijnt geeiien vijand 

 kennende en zeer zeker geenen vijand schuwende 

 dieren, welke het grootste gedeelte van hun leven, 

 in eenen kring te zanien gerold, waarvan de kop het 

 middelpunt uitmaakt, in eene schier onbewegelijke 

 rust doorbrengen, en slechts dan gevaarlijk worden, 

 wanneer mensch of dier lien oiiopmerkzaam te digt 

 nabij komt, of zij in hunnen oogenschijnlijken 

 doodslaap gestooid worden. De twee rood-bruiue 

 soorten, Trig. rhodostoma en puniceus, houden zich 

 gaarne op sombere, min of meer duistere en vochtige 

 plaatsen op, als tusschen het digte bamboesriet, 

 onder oude omgevallene boomstammen, in aaid- en 

 rotsholen, digte struiken, doornige heiningen, enz. 

 De eerste dezer twee toeft steeds op den bodem, 

 doch de andere slingert zich soms door struiken, 

 kruipt in kleine boomen en in het bamboesriet, 

 en vlijt zich tusschen de gaffels of op de twijgen 

 en bladeren ter luste. Ditzelfde is met alle groene 

 soorten het geval, met dit onderscheid evenwel, 

 dat deze meer in drooge en warme oorden behagen 

 vinden, en zich dikwerf vrij op de groene takken 

 iiedervlijen of wel, daarom heen geslingerd, zich 

 in de zonnehitte koesteren, terwijl de Trig. 

 puniceus meest aan zoodanige, minder lichte plaatsen 

 de voorkeur geeft, welker kleur met die zijns 

 ligcliaams overeenkomt, waardoor hij slechts als 

 bij toeval opgemerkt wordt. De doorgaande beweging 

 der hartkop-adders is langzaam ; die der gewone 

 sooiten evenwel minder dan der roodbruine. Bij 

 het doen van eenen aanval daarentegen, zijn de 

 bewegingen van allen, zonder onderscheid, zeer snel; 

 zoodanige aanval intusschen geschiedt alleen door 

 het voorste geileelte van het ligchaaiii, genoegzaam 

 zonder daaibij van plaats te verandeien. Zij beginnen 

 gewoonlijk met, tot dat einde, den kop bedaai'd, 

 doch eenigzins trillende omhoog te rigten, en na 

 hun slagtofler juist in het oog gevat te hebben, 

 schieten zij, met geoperulen muil, pijlsnel er op 

 af. diingen hunne lange gevaarlijke gifttanden met 

 kracht door, maar trekken den kop s|ioedig weder 



terug, om hunne vorige rust te hernemen. Nietalzoo, 

 wanneer zij eenen kikvorsch, klein hagedischachtig 

 dier (vooral van het geslacht Scincus) of dergelijke, 

 hun tot voedKel strekkende piooi bespiingen, welke 

 zij dadelijk vast in den muil geklemd houden 

 en onmiddellijk beginnen te verslinden. Van de 

 groene soorten, en onder deze voornamelijk van den 

 Trig. viridis. schijnt de beet minder gevaarlijke 

 gevolgen te hebben, dan van de twee rood-bruine, 

 die door de inboorlingen van ,lava teipj^t zeer gevreesd 

 zijn. Dr. Kuhl, onze overleden voorganger, vermeldt, 

 dat, tijdens zijn verblijf te Builenzoig, twee zich in 

 den Gouvernementstuin aldaar, met liet snijden van 

 gras onledig houdende werklieden, door eenen grooten 

 Trig. rhodostoma gebeten werden, van welke de een 

 dier ongelukkigen reeds na verloop van vijf minuten 

 den geest gaf; ons echter is geen voorbeeld van zulk 

 eene snelle doodelijke uitwerking des slangenbeets 

 bekend geworden; doch wel, dat menschen en dieren 

 een of meer uren na de verwonding door een 

 Trigonocephalus stierven. Op zekeren tijd wierpen 

 wij in het hok, bij eene levende civetkat (Viveria 

 rasse) eenen pas gevangen Trig. rhodostoma van 

 meer dan middelbare grootte. De civetkat toonde 

 zich dadelijk zeer onrustig en beangst; zij hield zich 

 zoo ver zij kon van haren gevaarlijken vijand 

 verwijderd. Ook de Trigonocephalus scheen in 

 de nabnurschap der civetkat weinig behagen te 

 scheppen, en eene toenadering zorgvuldig te vermijden. 

 Eetisklaps echter, na gedurende eenigen tijd, door 

 middel van een stokje te zijn verontrust en 

 voortgeduwd, waagde hij eenen uitval en bragt de 

 civetkat, ter zijde van het lijf, eene wond toe. Dit 

 dier, op zijne beurt in toorn ontstoken, sprong 

 plotseling op de slang en beet haar in den rug. 

 doch niet ilie[i en sterk genoeg, dat zij daardoor 

 in hare bewegingen belemmerd werd. Het duuide 

 dan ook, door ons onafgebroken aanzetten, niet lang 

 of de Trigonocephalus bragt de civetkat andermaal 

 eene wond toe, thans in den regter achterpoot, en 

 wel zoo, dat er bloed ziglbaar werd, doch nu wierp 



i 



zich de civetkat met zulk eene woede 



op 



Trigonocephalus en vatte hem met hare scherpe 

 tanden zoo krachtig van achteren in den nek, dat 

 de beenderen kraakten, en de slang, steik bloedende 

 en onbekwaam tot verderen wederstand, zich in een 

 hoek van het hok trachtte te verschuilen, terwijl 

 de civetkat, over het geheele ligchaam sidderende, 

 i zich in den tegenovergestelden hoek uitstrekte. Na 

 j verloop van om.strecks een uur lagen beide, de 

 civetkat zoowel als de Trigonocephalus, dood "p 

 de plaats. Gedurende dit belangwekkend, vvieed en 

 alleen om het doel — natuurkundige waarneming - te 

 verontschuldigen schouwspel, hadden wij gelegenheid 

 op te merken, dat beide dieren eikander altijd van 

 achteren poogden aan te siiipen. en dat elk hunner 



zich str 



zoo ver- van zijnen L;evaarlijken vija 



