14 Historisch overzicht van het onderzoek. 
Batavia, door Straat Banka naar Singapore, Sambas-rivier, Soeloe-archipel, Sam- 
boanga, Straat Makassar, langs Poeloe Laoet naar Semarang, Lampong-baai en 
vandaar naar Hobarttown, door Straat Torres naar Koepang en voorts naar 
Ile Bourbon !). 
De betreffende deze reizen uitgegeven Fransche seriewerken vormen een lange 
reeks elkaar telkens overtreffende modellen van voornaamheid in uitvoering, van on- 
navolgbare distinctie, van fijnen smaak en van den bevalligsten Romaanschen zwier. 
Het is goed, in den tegenwoordigen tijd, die oude werken eens in te zien, niet alleen 
om te leeren waardeeren wat wij, modernen, aan fotografie en mechanische repro- 
ductie te danken hebben, maar ook om op te merken hoe en wààr een vorige 
generatie haar eischen hooger vermocht te stellen dan wij! Men meene daarom 
niet dat elke voorstelling onvoorwaardelijke bewondering verdient. Eene plaat 
(Atlas d’Urville, eerste reis) het graf van Rumphius voorstellende met het onder- 
schrift: „Tombeau de Rumphius, Pun des Gouverneurs d’Amboine” kan men niet 
aanzien zonder meesmuilen. Een andere folio-prent (in denzelfden atlas) met den 
titel: „Mr. Merkus, Gouverneur des Moluques, offrant des Babi-Roussas à VExpé- 
„dition de l'Astrolabe”, brengt den beschouwer echter spoedig weder in betere 
stemming. 
- 
Waar zóó de Fransche Regeeringen optraden, bleven de Engelschen 
getrouw aan de traditiën van JAMES Cook. Om der merkwaardigheid wille, moet 
hier ter plaatse de reis van het schip de „Beagle” (1831—36), onder RoB. FirzRroy, 
worden aangestipt, niet omdat de Kokos- (of Keeling-)Eilanden werden aan- 
geloopen, maar omdat CHARLES DARWIN die expeditie als verzamelaar vergezelde ®). 
Evenmin mag eene reis worden voorbijgegaan van de „Sulphur”’ onder E. BELCHER 
(1837— 42) waarvan de trek als volgt is weer te geven: Noordkust Nieuw-Guinee, 
Kajeli, Ambon, Kajeli (opneming aldaar), Makassar, Solombo, Poeloe Koempoel 
(ZW-punt Borneo), Singapore, naar China en terug, Singapore, Malaka, Poeloe 
Pinang, Atjeh, Poeloe Boeroe en vandaar naar Ceilon ®). Van meer rechtstreeks 
belang was een reis van de „Samarang’’, eveneens onder E. BELCHER (1843 —46); 
belangrijke gegevens omtrent de fauna der kusten van Borneo en Celebes zijn 
op dien tocht door den zoöloog A. ApAMs verzameld “). Iets later nog hebben de 
1) Voyage au pôle Sud et dans l’Océanie sur les corvettes l’Astrolabe et la Zélée pen- 
dant les années 1837 à 1840 sous le commandement de J. DUMONT D'URVILLE. Paris, 1841 — 
1854, 23 vol. in-8° et 6 atlas in-Fol. Het werk is niet geheel velkoeie Er bestaat ook een 
verkort reisverhaal in slechts 10 octavo deelen. 
2) RoB. FITZROY, Narrative of the Surveying Voyages of H.M. Ships Adventure and 
Beagle between. the years 1826 and 18365 describing their examination of the southern shores 
of South America and the Beagle’s circumnavigation of the globe. 3 vols, 1839. (DI. III is 
van DARWIN). 
3) Voyage of the Sulphur round the world in 1836—42, under the command of Sir E. 
BELCHER, 2 vols, 8°. (Hierbij behoort G. BENTHAM, The Botany of the Voyage of the Sulphur). 
4) Captain Sir E. BELCHER, Narrative of the voyage of H.M.S. Samarang, during the 
years 1843—46; employed surveying the [sic] Islands of the Eastern Archipelago; accompanied 
by a brief vocabulary of the principal languages [sic]. With notes on the natural history of 
the Islands, by A. ADAMS. London, 1848. 2 vols. 8°. 
