v 
Toenemende belangstelling. Eerste samenvattende klimatolog. en oceanogr. overzichten enz. 31 
bespaard bleef een schip onder vreemde vlag, met belangrijke algemeene uit- 
komsten en met rijken oceanischen buit beladen, eenmaal huiswaarts te zien keeren ! 
Tot wien zou de wetenschap zich wenden om de onmisbare stoffelijke hulp? 
Tot de Indische Regeering? Maar van haar viel, bij allen goeden wil, weinig te 
verwachten; de Kolonie verkeerde immers nog in die moeilijke jaren toen de 
Atjeh-oorlog, waarvan het einde niet te voorzien scheen, de middelen bezwaarde 
en elken post voor zich eischte, welke, in normale tijden, wellicht te boeken 
ware geweest als surplus! Of zou zij zich wenden tot den vermogenden handels- 
stand, anders is Nederland bereidwillig genoeg om de koorden der beurzen te 
ontknoopen ter bevordering van koloniale wetenschap? Maar die stand ondervond 
nog allerwege de „malaise”’ die op den suikercrisis van 1884 was gevolgd! Ook 
dààr viel dus op steun niet zeer te rekenen; het onderwerp mocht rijp zijn voor 
het onderzoek, de tijden waren niet rijp voor het onderwerp. 
Doch Wetenschap behoeft den moed niet op te geven, de tijd is steeds haar 
bondgenoot en zoo laat zich hooren dat de Voorzitter van het Koninklijk Neder- 
landsch Aardrijkskundig Genootschap, Prof. C. M. KAN, al was het inmiddels 
zes jaren later geworden, den bal weder voortstuwde. Hij deed dit ter gele- 
genheid van een door hem gehouden voordracht voor de 4% Sectie van het 
Natuur- en Geneeskundig Congres (1895), waarin hij de door HUBRECHT aange- 
voerde argumenten nader, maar thans voor een meer wetenschappelijk aangelegd 
gehoor, onderstreepte '). Dat daarmede nog geen onmiddellijk resultaat werd 
bereikt, zal niemand verbazen. De tijden waren niet veel verbeterd; de pessimisten, 
die, lettende op het langzaam dalen van hunne grafische voorstellingen, de kolo- 
niale „Inzinking” voorspelden, niet kunnende voorzien dat de goed-geconstateerde 
daling mede het buigpunt aankondigde voorafgaand aan de snelle rijzing die 
werkelijk intrad toen VAN Heutsz het Generalaat van Ned. Indië bekleedde, 
moesten zelfs-nog aan ’twoord komen! Was het trouwens wel tijd om voor het _ 
onderzoek van de diepten der zeeën te ijveren, wat wist men van de gesteldheid 
harer oppervlakte, wat van de stroomen, wat van de daarop zoo grooten invloed 
oefenende winden? 
Op die vraag zou het Magnetisch en Meteorologisch Observatorium te Batavia 
weldra het antwoord geven, want in de stilten zijner cijferkamers was een arbeid 
van groot oceanografisch „Moment” voorbereid, die op een haast onafzienbaar 
aantal becijferingen berustte en daarom jaren in beslag had genomen, jaren ge- 
durende welke men zich had moeten blijven behelpen met den eerbiedwaardigen 
zeemansgids van F. A. A. GREGORY, oud niet meer, aloud reeds, of met de 
Engelsche Pilots en Tide Tables, welke laatste (waar zij den Archipel betroffen) 
even goed ongedrukt hadden kunnen blijven, daar zij niet op goede waarnemingen 
berustten en zich te buiten bleven gaan aan de fictieve, reeds overwonnen leer 
der havengetallen. Dààr, op het Observatorium, werden de wind- en stroomwaar- 
1) Opgenomen in Tijdschr. v. h. Kon. Ned. Aardr. Gen, DI. XII, 1895 (2), p. 363: „Het 
ì maritiem onderzoek van den Oost-Indischen Archipel”, door Prof. Dr. C. M. KAN. 
