34 Historisch overzicht van het onderzoek. 
de methode ter voorspelling van de getijbewegingen voorgedragen: één uitgewerkt 
voorbeeld en een vijftal tafels (met hulptafels) daarvan kon wellicht de eigenlijke 
opwekking uitgaan. Toen geschiedde er wat de auteur zeker niet voorspeld, 
evenmin verwacht, op zijn best een enkele maal gehoopt kon hebben: de methode 
sloeg terstond bij zeevarenden in! Zij begrepen, de een voor en de ander na, 
dat „het boek in dat onhandige formaat’ eindelijk in hunne behoeften wilde 
voorzien, behoeften welke zij sedert jaren (eeuwen!) hadden gevoeld, maar welker 
vervulling zóó ver verwijderd scheen, dat niemand ertoe kwam ze te noemen. 
Nauwlijks was het werk, in het laatste kwartaal van 1897, verkrijgbaar gesteld, 
of men maakte, aanboord van H.M. „De Ruyter” die zich te Makassar ophield, 
van de constanten voor Soerabaja gebruik om dag en uur te bepalen waarop 
men, in ’teigen jaar nog, de baar van het Oostgat passeeren wilde. Met volkomen 
succes, natuurlijk! Binnen zeer enkele jaren was de methode tot handboeken en 
leercursussen doorgedrongen, gebrekkig aanvankelijk, beter daarnà ..…... och 
arme methode, toen begon men op examens naar U te informeeren! Maar de 
zeeofficieren geplaatst bij den dienst der hydrografische opnemingen waren ver- 
standig en zelfs praktisch: zij zochten en vonden al gauw, eenigszins op den 
tast, eene werkwijze waarlangs zij hunne peilschaalwaarnemingen, al liepen die 
slechts over zéér korte perioden, zoodanig konden ontleden dat de voornaamste 
getijconstanten, tamelijk nauwkeurig, te voorschijn traden. Zoo hielpen zij de 
kennis vermeerderen welke reeds in het werk van VAN DER STOK was beklijfd 
en ook het Observatorium ging voort met het organiseeren van waarnemingen 
op verschillende punten en met het analyseeren daarvan. Daardoor kon de auteur, 
in 1910, getijconstanten voor niet minder dan 140 plaatsen openbaar maken ') 
en tevens zijne zoo sprekende „Homokumenen”, welke in 1897 nog slechts be- 
naderenderwijze waren getrokken, aanmerkelijk verbeteren (hoofdgetijen M, en K‚). 
Van volslagen onbekend gebied®), was de Archipel sedert dat jaar, en voor 
zoover de getijen betreft, verheven tot het best bekende, best bestudeerde ge- 
deelte van de wereld. Hoezeer de praktijk dit alles op prijs stelde is duidelijk 
geworden uit de jaarlijksche „getijtatels” welke, sedert 1908, door het Obser- 
vatorium worden berekend en uitgegeven, omdat zulks der moeite loont en waarvan 
thans een achttal geregeld verschijnt, voor de zeehavens: Pontianak, Belawan 
Deli, Oost- en Westgat van Soerabaja, Oedjoeng Danele, Bandjermasin, Moeara 
Djawa en Palembang. 
Onderwijl had het opnemingsvaartuig „Banda” een loodingsslag gelegd van 
Boeleleng naar Ampenan (April 1896), maar het is niet noodig daarvan meer te 
vermelden, omdat die loodingen, al spoedig (door de Siboga) zoodanig zijn aan- 
gevuld, dat zij, wetenschappelijk, van ondergeschikt belang zijn geworden ®). 
1) Zie: „Kon. Ned. Met. Instituut, Mededeelingen en Verhandelingen (8), Dr. J. P. VAN DER 
STOK, Elementaire Theorie der Getijden. Getij-constanten in den Ind. Archipel”. Utrecht, 1910. 
2) Eenige voorloopige studies waren gepubliceerd in Tijdschrift Kon. Inst. van Ingenieurs, 
Afdg. Ned. Indië, jaargangen 1891—1896. 
3) Zie: leggers Hydrografisch Bureau. 
