De voorgeschiedenis en het tijdvak der Portugeezen met dat der O. 1. Compagnie. 5 
„Banda, [vol] van muskaatnoot en foelie; en het Rijk van den Koning van Siam, 
„en het eind van het land bevaren door de Chineezen, alsmede hoe dat [land] 
„verder strekt, en hoe zij vandaar niet verder varen; de hoofdkaart ging verloren 
8 „met [mijn vaartuig| Froll de la Mar '). Met den Piloot FRANCISCO RODRIGUEZ 
8 „en met PERO D'ALPOEM heb ik den zin van deze kaart bestudeerd, opdat zij er 
E „rekenschap van af kunnen leggen aan Uwe Majesteit. Houdt [U] gerust dit 
8 „brokstuk van een paskaart voor iets zeer betrouwbaars en doorwrochts, want 
„het is de eigen vaart van hun komen en gaan. Er ontbreekt [echter] aan de 
k „Archipel van de eilanden die genaamd zijn Selat®), die liggen tusschen Java 
£ „en Malaka” ®). 
Neemt men nader kennis van de tijden toen Portugeezen en Spanjaarden de 
wateren van den Archipel leerden kennen (Ant. d’ Abreu 1511, Magellaan 1521), 
dan kan men opnieuw opmerken dat zij geen eigenlijke ontdekkingsreizen behoefden 
te maken, maar wèl hunne kennis van die zeeën en van hare eigenaardigheden 
onmiddellijk ontleenden aan hetgeen zij van Inlandsche wegwijzers of loodsen 
| vernamen, zoodat hunne zeilaanwijzingen en kaarten zoo goed als uitsluitend In- 
ke landsche, zoo goed als geen Portugeesche namen, die immers niet bedacht behoefden 
A, te worden, vertoonen. Hunne ervaringen stelden zij met nauwgezetheid, met 
ke breedvoerigheid zelfs, te boek; hunne waarnemingen legden zij zoo goed mogelijk 
____vast door middel van zeekaarten, in welke laatste men voorzeker den grondslag 
___van alle latere kaartwerk moet begroeten; maar geschriften en kaarten doen zien 
Ë. dat alle begrip van wetenschappelijk beoefende oceanografie hun vreemd was. 
8 Veel is het niet wat zij, voornamelijk de Portugeezen, aan geschriften hebben 
nagelaten £); het stelsel van geheimhouding dat, bij den lagen trap van ontwik- 
keling, waarop de 164°-eeuwsche Spaansch-Portugeesche drukpers nog stond, zoo 
gemakkelijk was vol te houden, liet zelden iets door; in handschrift en copie 
gingen de journalen en de daaruit getrokken aanwijzingen van kundige „Cosmo- 
graphos” onder de adepten rond. Gelukkig kan men den stand hunner wetenschap, 
op het oogenblik toen zij ongeveer op haar hoogst stond, juist uit een Neder- 
 landsch verzamelwerk, dat zoo goed als geheel op zulke (thans niet terug te 
vinden) Portugeesche en Spaansche handschriften is opgebouwd, als door een 
“geopend luik overzien, namelijk uit het beroemde „Reysgeschrift” van JAN HUYGHEN 
VAN LINSCHOTEN, in 1595 te Amsterdam verschenen. Men leert daaruit dat er 
1) De „Zeebloem”, het vaartuig waarmede D'ALBUQUERQUE, op de kust van Passi, na 
zijn verlaten van het in Augustus 1511 door hem veroverd Malaka, in Januari 1512 schipbreuk 
geleden had. Blijkbaar had hij het broksfuk copie gered en zond het nu, als een hooge merk- 
waardigheid, aan den Koning door tusschenkomst van den thuisvarenden PERO D'ALPOEM. 
2) Selat, Mal.: zeestraat. De bedoelde „Archipel van de eilanden etc.” nog heden: Poelau? 
Selat. Vergelijk over de oorspronkelijke beteekenis van de Straat (o Canal), thans nog slechts 
die van Malaka, p. 4, Z î 
3) Het brokstuk copie bevatte dus Achter-Indië en China en den ganschen Archipel tot 
en met de eigenlijke Molukken, doch verminderd met de Poelau? Selat. 
5 4) Hunne zeilaanwijzingen dragen den naam van „roteiros”. Deze soort literatuur is hier 
te lande het best vertegenwoordigd ter Koloniale Bibliotheek te ’s Gravenhage. 
