De overgang tot de 20ste eeuw. De Siboga-Expeditie (1899—1900). Enz. 45 
kend was, zal niemand met verwondering slaan. Geen haruspex had die moge- 
lijkheid in zijne overwegingen opgenomen! 
‚De gestie der bovengenoemde Maatschappij trok plotseling den Pacific”, 
waar hij den Archipel uit het noordoosten nadert, binnen het veld der technische 
werkzaamheden. Dààr hebben zéér gewichtige loodingen plaats gehad, eerst in 
1903 aan boord van H.M. Flottieljevaartuig „Edi” '); daarnà vulde de Duitsche 
telegraafkabellegger „Stephan” (in 1905) dat werk nog wat aan ®). De Nederlandsch- 
Indische Regeering stelde de „Edi” tijdelijk voor het doen van loodingen ter 
beschikking van den Directeur der Maatschappij, den Heer LE Roy; de „Stephan” 
was eigendom van de „Norddeutsche Seekabelwerke” te Nordenham. De waar- 
nemingsreeksen van deze beide schepen zijn, wegens „naheliegenden geschäftli- 
chen Interessen”, eerst in 1906, gezamenlijk gepubliceerd. Het ligt dus voor de 
hand die waarnemingen hier tegelijkertijd te vermelden, waartoe trouwens ook 
de identieke opzet der werkzaamheden noopt. De „Edi” beloodde, bij herhaling, 
de trajecten Shanghai—Yap, Yap-—Guam en Yap-—Palau— Menado, waarbij nog 
tal van speciale loodingen kwamen in de nabijheid van Yap, Palau, Talaud en 
Siau. De Stephan” verrichtte haar aanvullend werk op de trajecten Menado— 
Palau, Yap—Palau, in de omgeving van Yap en van Palau en voorts bij de 
Lioe-Kioe-Eilanden. 
Zich vergissende, naar ’t schijnt, omtrent de groote wetenschappelijke waarde 
der oceanografische ontdekkingen onder Nederlandsche vlag gedaan, eischte de 
Regeering van Nederlandsch-Indië de waarnemingsreeksen van de „Edi” niet voor 
zichzelve op, ook niet nà dat aan de „geschäftliche Interessen’” was voldaan, en 
_zoo kon gebeuren dat de primeur der waarnemingen van de „Edi” bij de Duitsche 
Seewarte verdwaalde, eene instelling allerminst geroepen om „de kunst der reclame 
welke Nederland niet verstaat” te gaan beoefenen ter wille van dienzelven ge- 
dienstigen vennoot®). De „Seewarte” begreep de waarde gelukkig zéér wel; zij 
verklaarde alle reden te hebben om „der Deutsch-Niederländischen Telegraphen- 
gesellschafft und den Norddeutschen Seekabelwerken Dank für das hiermit be- 
wiesene Entgegenkommen zu zollen’’. Onder den naam: „I.N.M.S. Edi’, waarin 
het rebus „IL. N. M. S.” misschien te ontraadselen is door iets als: „Indisch”, 
„Niederländisch’’, „Marine (of Majestät?)” en „Schiff, is Harer Majesteits „Edi” 
bij de „Stephan” en met haar loodingswerk weggemoffeld in de belangrijke publi- 
catie: „Aus dem Archiv der Deutschen Seewarte, XXIX, Jahrgang N°. 2, Lotungen 
IN.M.S. Edi und des Kabeldampfers Stephan im Westlichen Stillen Ozean, im 
_ ambtlichen Auftrage bearbeitet von Prof. Dr. G. ScoTT und Dr. P. PERLEWITZ, 
Hamburg, 1906” *). 
1) Gebouwd in 1896, waterverpl. 820 tonnen, commandant: Luitenant ter zee der 1ste 
Klasse M. vAN NASSAU. Tijdelijk geëmbarkeerd: directeur der Maatschappij J. J. LE Roy en 
Ingenieur der „Norddeutsche Seekabelwerke” te Nordenham, J. ENGLER. 
2) Gebouwd in 1903, registertonnen gross 4630, nett 2467 tons. Gezagvoerder: K. COR- 
NELIUS, leider der werkzaamheden Kabelingenieur FORDE. 
3) Tot belooning spreekt dan ook de Planet-publicatie (zie hierna) reeds van „die Kabel- 
dämpfer Epi und STEPHAN”. 
4) Een nader overzicht vindt men in Tijdschrift Kon. Ned. Aardrijkskundig Genootschap, 
