Opmerkingen betreffende dieptekaarten. 65 
wordt. De opvulling en nivelleering van de diepere gedeelten zal daarom in den 
Archipel vermoedelijk veel sneller gaan dan in de open oceanen. 
Van de in den Archipel ook veelvuldig voorkomende vulkanische uitwerp- 
selen, puimsteen en asch zou wel is waar onder bepaalde omstandigheden de 
natüurlijke helling grooter zijn dan die van de bovenbedoelde slik, maar ten 
gevolge van de met hevige waterbeweging gepaard gaande wijze, waarop zij, 
ingeval groote hoeveelheden daarvan gelijktijdig worden uitgeworpen, op den zee- 
bodem worden gedeponeerd, zal daarbij veelal reeds dadelijk eene sterke nivel- 
leering plaats hebben. Voor zoover dit materiaal tot of boven den zeespiegel reikt, 
zal het tengevolge van zijn gering soortelijk gewicht en losse samenstelling spoedig 
worden weggespoeld tot de diepte, waarop de golfslag daarop geen vat meer 
heeft. Ook bestaat een deel van het bij groote uitbarstingen uitgeworpen mate- 
riaal uit zoo lichten puimsteen, dat dit voorshands blijft drijven en door de 
oppervlak- en getijstroomen heinde en ver verspreid wordt, alvorens het tenge- 
volge van de opneming van water en de aangroeiing van zeedieren zinkt. Zoo 
werden de ettelijke voeten dikke en vele tientallen vierkante Kilometers beslaande 
puimsteenvelden van de uitbarsting van Krakatau in 1883 over den Archipel en 
een deel van den Indischen Oceaan verspreid. 
In de nabijheid van sommige vulkanen, welke op korten afstand van de zee 
liggen, is de zeebodem bedekt met een vermoedelijk dikke laag vulkanisch zand, 
een los materiaal, weinig geschlkt voor de ontwikkeling en instandhouding van 
organisch leven; zoo de bodem van de Saleh-baai, noordkust Sumbawa, door 
de uitbarsting van den Tambora in 1815, en de omgeving van Krakatau door de 
hierboven genoemde eruptie. 
Voornaamste bronnen voor de dieptekaart van den Archipel. Hoewel zeer 
waarschijnlijk, o.a. op grond van de verrichte telegraafkabelloodingen, mag wor- 
den aangenomen, dat juist de O.I. Archipel bij voortgezet onderzoek zal blijken 
een diepzeebodem te hebben, welke meer dan elders in overeenkomstige diepten 
het geval is, geaccidenteerd moet heeten, moet toch ook daar op de sinds voor- 
historischen tijd diep liggende oppervlakten eene overeenkomstige nivelleering 
hebben plaats gehad als waarop hierboven werd gewezen, en daarom kan ook 
voor dit terrein worden aangenomen, dat reeds door een beperkt aantal loodin- 
gen, op uiteenloopende punten verricht, een vrij juist algemeen overzicht over 
het bodemrelief wordt verkregen. Tot het jaar 1900 was intusschen zelfs daarvoor 
het aantal bekende groote diepten, meerendeels afkomstig van Engelsche onder- 
zoekingsvaartuigen, waaronder de „Challenger’”, nog te klein. Eerst door de onder 
Nederlandsche vlag door de Siboga-expeditie verrichte loodingen, welke zich 
over het geheele oostelijk gedeelte van den Archipel uitstrekten, en de ongeveer 
tegelijkertijd bekend geworden loodingen van de Duitsche Valdivia-expeditie 
ter westkust van Sumatra, en die van het Ned. opnemingsvaartuig „Bali” in 
_ Straat Makassar, de Celebes-zee, Banda-zee, enz. werd eene belangrijke schrede 
voorwaarts gedaan. De op grond van deze gegevens in 1902 door den gewe- 
zen Commandant van de „Siboga”, den toenmaligen Kapitein-luitenant ter zee 
k 5 
