Opmerkingen betreffende de temperatuur van het Zeewater. 103 
gesteld effect gelijktijdig, dan hangt het er slechts van af, welke het sterkst is, 
of er vergrooting dan wel verkleining van de dichtheid zal plaats hebben. 
Vermeerdering van het zoutgehalte, dus sterkere concentratie van de oplos- 
sing heeft, ingeval er geen toevoer van zouten is, plaats door bevriezing of door 
verdamping. In de tropen komt alleen dit laatste voor. De verdamping van het 
zeewater wordt bevorderd door hooge temperatuur van het water, gering voch- 
tigheidsgehalte van de aan het water grenzende luchtlagen, sterken wind, gering 
zoutgehalte en geringe luchtdrukking. De tegenovergestelde oorzaken vertragen 
de verdamping. Daar bovengenoemde oorzaken zijn genoemd in volgorde van 
hare belangrijkheid, is het duidelijk, dat in den O.L. Archipel de verdamping 
aan de oppervlakte sterk moet zijn. Wel gaat hiermede eenige afkoeling gepaard, 
dus eenig verlies van de warmte, welke door de atmosfeer en vooral door de 
zonnestralen aan het zeewater wordt medegedeeld, maar deze hoeveelheid warmte 
is zoo groot, dat dit water in de tropen in het algemeen voortdurend warmte 
opneemt, welke, zooals nader zal worden verklaard, juist tengevolge van de sterke 
verdamping van de meest oppervlakkige laag, sneller naar de diepere lagen wordt 
overgedragen, dan zonder die sterke verdamping het geval zou zijn. 
Een andere oorzaak van verwarming van het zeewater is gelegen in de 
warmte van de aardmassa. Hoewel het bedrag van dezen invloed niet met eenige 
zekerheid bekend is, en trouwens wel plaatselijk verschillend zal zijn, daar het 
van de diepte, den aard en het warmtegeleidend vermogen van den bodem moet 
afhangen, mag het bestaan van dezen warmtetoevoer op grond van waarnemingen 
in geringe diepten als zeker, doch in het algemeen tevens als gering worden 
aangenomen. 
De overdraging van deze warmte geschiedt van beneden naar boven door 
geleiding, door straling en door convectiestroomen. Daar de beide eerstgenoemde 
werkingen zeer zwak zijn, is voor dit geval ook de laatstgenoemde gering, zij 
het dan ook, dat zij de werkzaamste oorzaak voor het overdragen van de warmte 
der aardkorst naar de hooger gelegen lagen moet vormen. Deze invloed, welke 
misschien slechts 0.°1 à 0.2 C. per 1000 M. diepteverschil bedraagt, is zeer 
moeilijk door rechtstreeksche temperatuurbepalingen aan te toonen, ware het alleen 
reeds hierom, omdat de mogelijke onzekerheden van de thermometeraanwijzingen 
ten gevolge van de groote drukkingen in de diepte overeenkomstige bedragen 
kunnen hebben. 
De geleiding van de warmte geschiedt in zeewater uiterst langzaam, zóó 
langzaam, dat men die bij de beschouwing van het dagelijksch en zelfs bij die 
van het jaarlijksch warmteverloop in diepte geheel verwaarloozen kan. Eerst waar 
sprake is van tijdperken van zeer langen duur is met dezen invloed rekening te 
houden. Intusschen moet ten opzichte van deze uitspraak van de wetenschap in 
het oog worden gehouden, dat de nauwkeurige bepaling van de warmtegeleiding 
in water als geheel op zich zelf staanden factor een bezwaarlijk oplosbaar pro- 
bleem vormt, omdat warmteverschillen daarin dadelijk aanleiding geven tot bewe- 
ging, welke mede eene overdraging van warmte veroorzaakt, die dan niet enkel 
aan geleiding te danken is. 
