124 Opmerk. betreff. de scheik. samenst. v. h. bodemwater d. bekkens i. d. O.I. Archipel. 
is het bodemwater van het Banda-bekken afkomstig van de waterlaag van onge- 
veer 1650 M. diepte der Molukken Passage. Behalve dat dit water eene eenigszins 
hoogere temperatuur heeft dan het bodemwater der groote oceaandiepten, zal ook 
de samenstelling eene andere zijn. Intusschen zal dit water, waarmede het Banda- 
bekken om zoo te zeggen voortdurend over den drempel van Lisa Matoela wordt 
bijgegoten, zich op overeenkomstige wijze in dat bekken verspreiden als het 
poolwater in den open oceaan. Daar het zwaarder is dan het water der homo- 
therme massa, moet het zinken en, zich over den bodem uitspreidende, in de 
eerste plaats den weg van de aaneengeschakelde grootste diepten volgen. De 
aanvulling van het water, dat aan de oppervlakte van het Banda-bekken door de 
verdamping verdwijnt, en van dat, hetwelk tengevolge van de voortgaande ver- 
warming lichter wordt en naar hoogere breedte afvloeit, geschiedt dus ook in 
dat bekken door toevoer langs den bodem. Deze komt dus in aanraking met 
water, waarvan de samenstelling, met name wat de daarin aanwezige gassen 
(zuurstof, koolzuur) betreft, zeer waarschijnlijk eene andere is dan die van het 
water, dat den bodem van de overeenkomstige oceaandiepten der equatoriaal- 
streken bedekt. Daarmede rijst de vraag of niet wellicht hierin de verklaring 
moet worden gezocht van het door Prof. O. B. BöaairLp bij zijn onderzoek van 
de grondproeven der Siboga-expeditie ') geconstateerde feit, dat de bodem van 
het Banda-bekken reeds op eene diepte van 4000 M. geheel of nagenoeg geheel 
vrij van kalk blijkt te zijn, een verschijnsel, dat zich in de open oceanen op 
lage breedte eerst op merkbaar grooter diepten voordoet. 
Voorshands ontbreken de noodige gegevens om deze vraag met zekerheid 
te beantwoorden. Bedenkt men echter dat het oppervlakte-water in de omgeving 
van den drempel van Lisa Matoela veelvuldig aan eene sterke beroering door 
stroom en wind onderhevig is, dan is het niet onwaarschijnlijk, dat daaraan eene 
versterkte overdraging van zuurstof uit de atmosfeer en van koolzuur uit de 
hoogere naar de diepere waterlagen van de Molukken Passage te danken zou 
zijn, tengevolge waarvan de drempelstroom een verhoogd gehalte van deze gas- 
sen medevoert en over den bodem van het Banda-bekken uitspreidt. Daarnaast 
blijft natuurlijk de door Bögaitp onderstelde mogelijkheid open, dat een ver- 
groot koolzuurgehalte van dat bodemwater aan onderzeesche vulkanische werking 
te danken zou zijn. 
1) O. B. BögaiLp, Meeresgrundproben der Siboga-Expedition. Monographie LXV van de 
Siboga-uitgave, blz. 15. 
G. F. TYDEMAN. 
