126 Temperatuur, zoutgehalte, dichtheid en gasgehalte van het zeewater. 
sische en chemische eigenschappen van het zeewater te bestudeeren. Evenwel, 
dit onderzoek is verre van gemakkelijk. Het is namelijk gebleken, dat deze 
eigenschappen van het water met groote nauwkeurigheid moeten worden vast- 
gesteld, wil men de gevonden waarden met goed gevolg kunnen gebruiken. De 
verschillen toch in dichtheid van het water bijv. of in het gehalte aan opgeloste 
gassen zijn dikwijls zeer klein, zoodat zij alleen door zeer nauwkeurige bepa- 
lingen met zekerheid kunnen worden vastgesteld. Begrijpelijkerwijze was men met 
deze hooge eischen aanvankelijk niet bekend en men begon dan ook veelal met 
het onderzoek op zoo eenvoudig mogelijke wijze, soms zelfs vrij ruw, uit te 
voeren. Ook meende men aanvankelijk, dat de physische en chemische eigen- 
schappen van het water voor een goed deel na de beëindiging van de reis in 
het laboratorium aan den wal konden worden bestudeerd. Dit zou een zeer groot 
voordeel zijn, want ieder, die wel eens op de groote zee gevaren heeft, kan zich 
licht voorstellen, hoe veel moeilijkheden het moet opleveren om aan boord van 
een bewegend schip, vooral bij eenigszins ruw weer, fijne bepalingen te doen. 
En toch is het dikwijls niet mogelijk de monsters water te laten liggen tot na 
afloop der reis, omdat in dien tijd de eigenschappen van het water kunnen ver- 
anderen. Men denke bijv. aan het gehalte aan opgeloste gassen, dat zeker ver- 
andert, hetzij door uitwisseling met de omgevende lucht, of door in het water 
aanwezige organismen, of wellicht door scheikundige omzettingen. Nu kan men 
wel door bijzondere voorzorgen in acht te nemen de meeste van die veranderin- 
gen uitsluiten maar, daar vroegere onderzoekers van de noodzakelijkheid hiervan 
niet op de hoogte waren, hebben helaas tal van uitkomsten van onderzoekingen 
der vroegere expedities ook al hierdoor vrijwel geen waarde. Eerst nadat men 
de hooge eischen, waaraan het onderzoek moet voldoen, had leeren kennen, en 
nadat werkwijzen waren uitgedacht, die aan die eischen kunnen voldoen, kon 
met goed gevolg het onderzoek naar de physische en chemische eigenschappen 
van het zeewater worden ter hand genomen. Zoo is dan ook sedert een aantal 
jaren door internationale samenwerking (thans door de oorlogsomstandigheden 
weer geheel gestoord) dit onderzoek in gang voor de zeeën in en bij Europa. 
Wat evenwel onzen Archipel betreft, hier is van een regelmatig onderzoek tot 
dusverre nog geen sprake geweest. Hier zijn wij aangewezen op de uitkomsten, 
die het onderzoek, verricht op eenige, en nog wel buitenlandsche, expedities, 
die de wateren in onzen Oost min of meer in den kring van hun onderzoek 
hebben opgenomen, heeft opgeleverd. Daar nu het aantal dier expedities gering 
is en zij onzen Oost slechts „en passant” en geenszins als hoofddoel bezochten, 
en daar verder de vroegere expedities nog daarenboven niet met de moderne 
werkwijzen werkten en dus hunne uitkomsten over het algemeen niet voldoende 
nauwkeurig zijn, zoo behoeft het geen nader betoog, dat onze kennis van de 
physische en chemische eigenschappen van het zeewater in onzen Archipel nog 
slechts een zeer onvolledige genoemd kan worden. Moge de vaststelling in het 
volgende overzicht van dit gebrek aan kennis er toe bijdragen, dat men binnen 
niet te langen tijd met het stelselmatig onderzoek van het ook in dit opzicht 
zoo belangwekkend zeegebied in onzen Archipel begint! 
