132 Temperatuur, zoutgehalte, dichtheid en gasgehalte van het zeewater. 
moet bestaan tusschen zoutgehalte en soortelijk gewicht. Dit verband is thans 
met groote nauwkeurigheid bekend, maar vroegere onderzoekers hadden dit ver- 
band ook reeds met meerdere of mindere zekerheid trachten vast te stellen. Zij 
bepaalden dan het soortelijk gewicht bij een bepaalde temperatuur met areome- 
ters, veelal aan boord. Met deze werktuigen kan men in het laboratorium zeer 
voldoende uitkomsten krijgen wanneer men rustig alle voorzorgen in acht kan 
nemen en bijv. de areometers van KRÜMMEL of van NANSEN ') gebruikt, die voor 
dit doel in ’t bijzonder zijn samengesteld. Toch zijn ook dan de uitkomsten niet 
nauwkeuriger dan die men met behulp der chloortitratie verkrijgt en de uitvoering 
is zeker ook niet eenvoudiger. Aan boord van een bewegend schip kan men 
evenwel nimmer met den areometer steeds voldoend nauwkeurige uitkomsten 
krijgen ook al neemt men alle mogelijke voorzorgen. Nu was het vroeger ook 
niet bekend, dat men een zoo grooten graad van nauwkeurigheid noodig heeft. 
Men heeft in den laatsten tijd nog wel andere methoden voorgesteld ter be- 
paling van het zoutgehalte. Zoo heeft men bijv. getracht dit gehalte af te leiden 
uit den brekings-aanwijzer, dien men betrekkelijk gemakkelijk kan bepalen. Of 
men leidde het zoutgehalte af uit het geleidingsvermogen voor den electrischen 
stroom of uit het vriespunt. De uitkomsten, die men op deze wijzen verkrijgt, 
zijn echter geenszins beter dan die uit het chloorgehalte afgeleid, meestal zelfs 
minder nauwkeurig terwijl de methoden veelal omslachtiger zijn. De zoutgehalten, 
bepaald door middel van een chloortitratie op de genoemde wijze verdienen dus 
het meeste vertrouwen en de vroegere, afgeleid uit areometer-waarnemingen, 
vooral als deze aan boord zijn verricht, moeten steeds onder voorbehoud worden 
aangenomen. 
Nu zou men evenwel toch de vraag kunnen stellen, of de vermelde stand- 
vastigheid in samenstelling van het zeewater-zout ook bestaat in het gebied van 
onzen Oost-Indischen Archipel. Voor de groote open oceanen is die standvastig- 
heid in' samenstelling nu wel buiten twijfel gesteld, maar men zou zich kunnen 
voorstellen, dat in onzen Archipel, waar de wateren toch door de vele eilanden 
eenigszins het karakter van kustwater zouden kunnen bezitten en waar bovendien 
de bodem sterk vulcanisch is, de samenstelling van het zout min of meer gewij- 
zigd kon zijn. Dit zou ook voor toekomstige onderzoekingen van beteekenis zijn, 
omdat dan het zoutgehalte en de dichtheid niet nauwkeurig met behulp van 
chloortitraties zouden kunnen worden vastgesteld. Wij kunnen deze vraag op het 
oogenblik nog niet met zekerheid beantwoorden, omdat onderzoekingen over de 
samenstelling van het zeewater-zout in onzen Archipel nog slechts zeer weinig 
zijn verricht. Wij beschikken slechts over enkele analyses van DiTTMAR, gedaan 
met watermonsters van de „Challenger’-expeditie. Overigens zijn, bij mijn weten, 
nog geen meer volledige analyses van water in of bij onzen Archipel uitgevoerd. 
Het volgende staatje III geeft de ligging der stations in die streken waarvan het 
water nader onderzocht is. 
1) Zie over het gebruik van NANSEN’s areometer, die geheel ondergedompeld in het 
zeewater zweeft: JAKOB SCHETELIG, On the Use of the Hydrometer of total immersion, Ng Ma- 
gazin f. Naturvidenskab. Bd. 39, 1901, p. 255. 
