134 Temperatuur, zoutgehalte, dichtheid en gasgehalte van het zeewater. 
kunnen worden, er zijn toch ook aanwijzingen, dat de samenstelling van het zout 
van het water in den Indischen Archipel in sommige opzichten toch wel eenigs- 
zins van de gemiddelde zou kunnen verschillen. Wanneer wij op het kalkgehalte 
letten, dan zien wij, dat dit in 4 van de 6 monsters boven het gemiddelde is. 
In nummer 629B werd zelfs het hoogste kalkgehalte gevonden van al de mon- 
sters, die DITTMAR onderzocht heeft. Nog slechts ééns vond hij een Ca0-gehalte 
boven 1.8 en wel in 
n°. 877. 21 Juni, 1875. 153° 39’ O.L. 35° 20’ N.B. op 200 Vad. diepte. CaO. 1.808. 
[Station 240, diepte 2900 vademen|. 
Daar nu in het water van den Indischen Archipel zeker betrekkelijk nog al 
wat kustwater gemengd moet zijn en verder de vulcanische aard van den zee- 
bodem misschien ook aanleiding geeft tot bijmengingen, behoeft het ons niet zoo 
zeer te verwonderen, wanneer de samenstelling van het zeezout in sommige 
opzichten toch eenigszins zou afwijken van de gemiddelde. In kustwater vinden 
wij herhaaldelijk hooge kalkgehalten; in de Noordzee vond ik de gehalten aan 
CaO niet duidelijk verhoogd, wanneer het zoutgehalte niet te laag is. Daar vond 
ik bijv. waarden tusschen 0.03023 en 0.03097 voor de verhouding CaO/Cl bij 
chloorgehalten van 19.32 en 19.28 pro mille. Bij lage zoutgehalten, dus in de 
onmiddellijke nabijheid der kust, of nog sterker in de Zuiderzee, stijgt het quotient 
evenwel duidelijk. Zoo vond ik bij de Lemmer bij een chloorgehalte van 5.19°/,, 
voor Ca0/Cl de waarde 0.0407. Rivierwater is dikwijls rijk aan kalk, ik vond in 
Rijnwater bijv. 
per Wiers Cl … oo 5 0 oo oo so OOG Zom 
COA etn Pee Me ROOMS 
SO nin Ee NAO TO 23 O PENS 
CEO ao 125 O2 
Hieruit kan men berekenen, dat bij 1000 gr. normaal zeewater met een zout- 
halte van 36°/,, en een chloorgehalte van 19.93°/,,, 2870.5 gram Rijnwater gevoegd 
moet worden om water te verkrijgen van een samenstelling, zooals bij de Lemmer 
gevonden werd *). Op dezelfde wijze kan men berekenen, dat bij 1000 gram 
normaal zeewater met een chloorgehalte van 19.93°/,,, 699.1 c.M.® Rijnwater ge- 
voegd zou moeten worden om de verhouding Ca0O/Cl op 0.03286 (n°. 629B 
„Challenger”) te brengen. Dan zou evenwel het chloorgehalte op 11.75°/,, dalen, 
terwijl dit in werkelijkheid 19.25°/,, bedraagt. Wanneer dus de analyses van 
DITTMAR juist zijn, en wij hebben geen grond voor de veronderstelling, dat hij 
juist bij deze monsters bijzondere fouten zou hebben gemaakt bij de eenvoudige 
en nauwkeurige kalkbepalingen, dan moeten er op sommige plaatsen in de wa- 
teren in en bij onzen Oost-Indischen Archipel bijzondere oorzaken zijn, die het 
kalkgehalte verhoogen®). Ofschoon dus, zooals wij zagen, het zoutgehalte van 
1) Jaarboek van het Rijksinstituut voor het onderzoek der zee, 1905, blz. 120. 
2) Ook in poolwater, dat aan zeer lage temperaturen is blootgesteld geweest, kan-de 
verhouding Ca0/Cl aanzienlijk stijgen. Zie hierover: RINGER, Verhandelingen uit het Rijksin- 
stituut voor het onderzoek der zee, eerste deel, 1906, III, blz. 54. Of het hooge kalkgehalte 
aan bijmenging met antarctisch water moet worden toegeschreven, schijnt niet waarschijnlijk. 
