De methoden v. h. vaststellen v. d. physische en chemische eigenschappen v. zeewater. 135 
het zeewater in deze streken waarschijnlijk wel met voldoende nauwkeurigheid 
uit het chloorgehalte kan worden afgeleid, is het toch zeer goed mogelijk, dat 
sommige bestanddeelen van het zout in eenigszins andere verhoudingen er in 
voorkomen. Het is zeker de moeite waard, dit vraagstuk nader te onderzoeken. 
De uitkomsten van het onderzoek zouden zoowel voor de biologie als voor de 
oceanografie van belang kunnen zijn. 
Wij moeten nu nog een oogenblik stilstaan bij de koolzure zouten van het 
zeewater. Vroegere onderzoekers hebben zich veel moeite gegeven den aard en 
de hoeveelheid dezer zouten in het zeewater te bestudeeren. Deze zouten zijn 
daarom van bijzonder belang omdat zij de reactie, de alkaliteit, van het zeewater 
bepalen en regelen en deze alkaliteit is uit een biologisch oogpunt van veel be- 
teekenis. Het koolzuur komt op verschillende wijzen in oplossing voor. In de 
eerste plaats als vrij koolzuur, dan als hydrocarbonaten en ten slotte als carbo- 
naten. Het vrije koolzuur is steeds voor een deel uiteengevallen in het anhydriede 
en water. In zeewater komen carbonaten niet of uiterst weinig voor, hoofdzakelijk 
is daarin het koolzuur aanwezig als hydrocarbonaten; een weinig vrij koolzuur 
komt ook steeds voor. Dit laatste valt, zooals gezegd, gedeeltelijk uiteen, waarbij 
CO, wordt gevormd en dit is vluchtig. Bij bewaren van zeewater loopen wij 
gevaar, dat dit ten deele ontwijkt of dat omgekeerd CO, uit den dampkring wordt 
opgenomen, waarin het steeds voorkomt (gemiddeld met een spanning van 0.0003 
atmosfeer). Of er afgestaan of opgenomen wordt, hangt af van de koolzuur- 
spanning, die het zeewater zelve bezit: is deze grooter dan die van den damp- 
kring, dan ontwijkt CO, in het tegenovergestelde geval wordt CO, opgenomen. 
Door deze veranderingen in het CO‚-gehalte vinden evenwel ook, door evenwichts- 
verschuivingen, veranderingen plaats in het gehalte aan hydrocarbonaten of car- 
bonaten. Nog op andere wijze kunnen dergelijke verschuivingen plaats vinden, 
namelijk door het bewaren van het zeewater in glazen vaten. Glas, vooral van 
nieuwe vaten, staat niet onaanzienlijke hoeveelheden metaal-hydroxyden af aan 
waterige vloeistoffen, waardoor koolzuur in hydrocarbonaat of dit laatste in car- 
bonaat kan worden omgezet. De reactie van het water wordt daarbij naar den 
alkalischen kant min of meer verschoven. Door deze beide bronnen van fouten 
hebben vele der vroegere onderzoekingen op dit gebied weinig of geen waarde. 
Uit de uitkomsten van deze onderzoekingen kunnen wij alleen besluiten, dat het 
koolzuur voor verreweg het grootste gedeelte als hydrocarbonaten is opgelost en 
bij benadering kunnen wij er het geheele gehalte aan koolzuur van het zeewater 
uit afleiden. De eerste, die een bruikbare methode toepaste voor de bepaling van 
het gehalte aan koolzuur en de verschillende koolzure zouten is TORNÖE ') ge- 
weest. Zeewater werd met een afgemeten hoeveelheid zwavelzuur gekookt, het 
uitgedreven koolzuur bepaald en na afloop de rest van het zwavelzuur terug- 
‚getitreerd. Met de carbonaten vinden hierbij de volgende reacties plaats: 
Na; CO; + H‚ SO, — Na, SO, + H,0 + CO; 
2Na HCO; + H‚ SO, Na, SO, +2 H‚0 + 2 CO; 
1) Den Norske Nordhavs-Expedition, 1876—1878, Chemi, Christiania. 
