136 Temperatuur, zoutgehalte, dichtheid en gasgehalte van het zeewater. 
Voor elk molecuul Na, CO, wordt een molecuul zwavelzuur gebonden en 
komt een molecuul koolzuur-anhydriede vrij. Daarentegen binden twee moleculen 
NaHCO, een molecuul zwavelzuur, waarbij twee moleculen CO, vrij komen. Uit 
de gebonden hoeveelheid zwavelzuur en de opgevangen hoeveelheid koolzuur 
kan men dus (althans bij benadering) berekenen, welk deel van het koolzuur als 
hydrocarbonaat, welk deel als carbonaat voorkomt. TORNÖE en na hem DITTMAR, 
die dezelfde methode ook toepaste, besloten uit hun proefnemingen, dat het kool- 
zuur voornamelijk als hydrocarbonaat gebonden is. DrTTMAR vond bijv. 3.6 milli- 
grammen koolzuur als carbonaat, 98.8 milligrammen als hydrocarbonaat per liter. 
DITTMAR vond ook, dat bij temperaturen van 18 tot 21° de koolzuur-anhydriede 
spanning van zeewater grooter is dan die van den dampkring, namelijk 0.0005 
atmosfeer. 
Volgens E. COHEN en H. RAKEN !) is in-zeewater zooveel carbonaat en hy- 
drocarbonaat van calcium opgelost als mogelijk is bij de CO‚-spanning van den 
dampkring. Zij besloten hiertoe op grond van hunne proefnemingen omtrent de 
oplosbaarheid van calciumcarbonaat in kunstmatig zeewater en door vergelijking 
van hunne uitkomsten met de bepalingen van TORNÖE en DiTTMAR. Dit is eenigs- 
zins in strijd met de uitkomst van DrTTMAR, dat de CO‚-spanning van zeewater 
bij 18 tot 21° grooter is dan die van den dampkring. 
Het zou zeker de moeite waard zijn, na te gaan of de wateren in den Oost- 
Indischen Archipel eveneens het koolzuur bijna geheel bevatten als hydrocarbonaat. 
Wij hebben evenwel nu betere methoden om na te gaan hoeveel koolzuur als 
hydrocarbonaat en hoeveel als carbonaat aanwezig is. Wij zeiden reeds, dat de 
carbonaten en hydrocarbonaten de reactie of de alkaliteit van het zeewater bepalen 
en regelen. Welnu, door de bepaling der reactie kan men, omgekeerd de verhouding 
van de hoeveelheid hydrocarbonaat tot die van carbonaat vaststellen. De bepaling 
dezer reactie is tevens zeer wenschelijk, omdat deze uit een biologisch oogpunt van 
groote beteekenis is. Wij moeten hierbij eenige oogenblikken stilstaan. De reactie 
van een waterige oplossing zooals bijv. zeewater wordt bepaald door de hoe- 
veelheid der waterstof- en hydroxyl-ionen. In een liter vindt men een aantal 
gram-ionen waterstof en een aantal gram-ionen hydroxyl. Deze aantallen noemt 
men de concentraties dezer ionen en nu heeft men kunnen aantoonen, dat het 
product dezer beide concentraties bij bepaalde temperatuur standvastig is, bij 18° 
bijv. is het 0.64 Xx 10 !4. Dit is een zeer klein getal waaruit dus al volgt dat, als 
de eene concentratie een betrekkelijk groote waarde heeft, de andere uiterst 
klein moet zijn. Zure oplossingen zijn nu zoodanige waarbij de concentratie der 
waterstof-ionen op die der hydroxyl-ionen overweegt, neutrale oplossingen zijn 
gekenmerkt doordat daarin beide concentraties gelijk zijn, terwijl in alkalische 
oplossingen de hydroxyl-ionen de overhand hebben. Bij 18° bevat een neutrale 
oplossing, dus ook bijv. zuiver water, 0.8 X 107 gram waterstof in ionenvorm 
en 0.8 X 10 7x 17 gram hydroxyl in dezen vorm. Om nu het verband tusschen 
de reactie en de verhouding der verschillende carbonaten in te zien, herinneren 
1) Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Amsterdam, Deel 9, blz. 29 (26 Mei, 1900). 
