De methoden v. h. vaststellen v. d. physische en chemische eigenschappen v. zeewater. 137 
wij ons, dat deze carbonaten in oplossing nagenoeg geheel (wij nemen aan geheel) 
in ionen gesplitst zijn. Uit NaHCO, ontstaan dus Na en HCO, en uit Na,CO,, 
2Na en CO. Nu kan evenwel het ion HCO, door afsplitsing van een H-ion over- 
gaan in het ion CO, terwijl omgekeerd uit het ion CO, door aanhechting van 
een H-ion weder het ion HCO, kan ontstaan. 
HCOrZ HE CO; 
Uit de regels voor het scheikundig evenwicht en voor de zoogenaamde werking 
der massa laat zich nu afleiden, dat 
K X concentratie HCO, — concentratie CO, X concentratie H. of als wij het be- 
grip der concentratie door [ | aanduiden: 
[HCO,] — 1 
CO 
In deze vormen stelt K een bij bepaalde temperatuur standvastig getal voor, 
de zoogenaamde dissociatie-constante van het ion HCO,. Deze kennen wij, zij 
bedraagt 6 X 10!!, Verder zien wij gemakkelijk in, dat [HCO,] en [CO] tevens 
voorstellen de concentraties van bicarbonaat en carbonaat. De verhouding waarin 
deze beide voorkomen, kunnen wij dus berekenen, zoodra wij de reactie, dat is 
dus de [HJ] kennen. In 1908 heb ik in een vrij groot aantal monsters zeewater 
de concentratie der. H-ionen bepaald ') en bijv. in de Noordzee gemiddeld ge- 
vonden 0.75 X 10 8 De methode, volgens welke men deze concentratie tegen- 
woordig bepaalt, kan hier niet beschreven worden. Later hebben anderen, vooral 
PALITSCH ®), ten deele met andere methoden, vrijwel dezelfde uitkomsten gekregen. 
Het zeewater, althans het Noordzee-water, is dus niet geheel neutraal, maar zeer 
zwak alkalisch,-omdat de concentratie der H-ionen iets kleiner is dan 0.8 x 107. 
Wij kunnen, nu wij de reactie van het Noordzee-water kennen, berekenen, welk 
deel der koolzure zouten als hydrocarbonaat voorkomt. Voor de verhouding EED 
vinden wij 125, waaruit wij berekenen, dat gemiddeld 99.2 percent als hydro- 
carbonaten voorkomen. In het zeewater komt verder een zeer geringe hoeveelheid 
vrij koolzuur voor. In water van onzen Archipel heeft men nog geen bepalingen 
van de reactie gedaan, toekomstige onderzoekers zullen zich dus hiermee bezig 
hebben te houden en daarnaast moet dan het totale koolzuurgehalte van het 
water en zoo mogelijk de spanning van het CO, bepaald worden. Daarbij zal 
men het onderzoek onmiddellijk na het scheppen moeten uitvoeren of het water 
onder zoodanige voorzorgen bewaren, dat noch de reactie, noch het koolzuur- 
gehalte veranderen kan. Daarbij zal dan ook zekerheid worden verkregen omtrent 
het ontwijken van CO, uit het zeewater in die streken. DITTMAR meende reeds 
dat, althans aan de oppervlakte, het water van den Stillen Oceaan minder kool- 
zuur bevat dan dat van den Atlantischen. Daar hij de CO‚-spanning van zeewater 
bij kamertemperatuur grooter vond dan zij in den dampkring is, volgt daaruit 
K [HCO,] =[CO‚][H] of ook 
[H]. 
1) Verhandelingen uit het Rijksinstituut voor het onderzoek der zee, Tweede deel, III, 1908. 
2) Report on the Danish oceanographical expeditions, 1908—1910, 6, p. 239. 
