140 Temperatuur, zoutgehalte, dichtheid en gasgehalte van het zeewater. 
in den regel na afloop van de reis worden bepaald. Men moet dus de water- 
monsters bewaren en daarvoor heeft men pas in den laatsten tijd betrouwbare 
methoden ingevoerd. Men neemt daartoe geheel luchtledige glazen buizen mede 
aan boord, die aan een zijde tot een nauw buisje zijn uitgetrokken. In deze 
buizen is te voren een kleine hoeveelheid sublimaat gebracht om alle organismen 
te dooden. Zoodra de waterschepper boven is gekomen vult men een dergelijke 
buis met het water, door het fijne buisje af te breken. Natuurlijk moet daarbij 
zorgvuldig worden gewaakt voor het mee indringen van lucht. Wanneer de buis 
gevuld is, wordt zij onmiddellijk toegesmolten. Er bevindt zich dan steeds een 
gasbel in de buis, doordat het in de buis dringende zeewater aanvankelijk daar 
een vacuum vindt en dus een deel van de opgeloste gassen afstaat. Deze bel 
moet dus bij het onderzoek mee in aanmerking worden genomen. Deze gevulde 
buizen worden dan later in het laboratorium onderzocht. Zeer eenvoudig is het 
bepalen van de hoeveelheden der opgeloste gassen niet, wanneer de uitkomsten 
ten minste voldoende nauwkeurig zullen zijn. Het beginsel waarop het onderzoek 
berust is dit: het water wordt onder zeer sterk verlaagden druk zoolang uitge- 
kookt, tot alle gas is uitgedreven. De hoeveelheid aanwezig koolzuur moet eigenlijk 
afzonderlijk bepaald worden, omdat gebleken is, dat dit gas door uitkoken bij 
sterk verlaagden druk na aanzuren van het zeewater nog niet geheel wordt uit- 
gedreven, wanneer men niet nog geruimen tijd een stroom van een ander gas 
door het water leidt. Daarvoor gebruikt men gewoonlijk waterstof. Dit laatste 
gas zou evenwel de bepaling van de hoeveelheid stikstof storen. Voor de bepa- 
ling van het totale gehalte aan koolzuur zijn dan ook bijzondere toestellen bedacht, 
o.a. door OTTO PETTERSSON *) hoewel men toch getracht heeft alle drie gassen 
in één water-monster te bepalen en Fox?) daarvoor zelfs een methode meent 
te hebben gevonden, die voldoende nauwkeurig zou zijn. De methode van Fox 
is evenwel omslachtig en zal wel niet veel toegepast worden. Van het toestel 
van PETTERSSON moge hier een schetsje worden opgenomen en de werking met 
enkele woorden eenigszins toegelicht worden. Een afgemeten hoeveelheid zeewater 
wordt in A (Figuur I) gebracht en aangezuurd. Er vindt dan een zachte waterstof 
ontwikkeling plaats doordat in A tevens een stukje ijzerdraad gebracht is. Het 
water wordt aan de kook gebracht terwijl de druk laag wordt gehouden met 
behulp van het kwikreservoir C. De gassen worden opgevangen in de buret d 
boven kwik en het volume bepaald. Het koolzuur wordt daarna geabsorbeerd in 
een pipet E met kaliloog gevuld en de volume vermindering na de absorptie 
afgelezen. De verdere bijzonderheden kunnen hier natuurlijk niet besproken wor- 
den. Het toestel, dat TORNÖE®) en later DITTMAR gebruikten, onderscheidt zich van 
dat van PETTERSSON doordat, in plaats van waterstof, koolzuur-vrije lucht wordt 
doorgeleid en doordat niet bij verlaagden druk wordt gewerkt. De bepalingen, 
1) Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft (1900), Bd. 33, S. 1402. 
2) Conseil permanent international pour lexploration de la mer. Publications de circon- 
stance, n°. 21 (1905). Ì 
3) Den Norske Nordhavs-expedition. Chemi af H. TORNÖE, blz. 29. 
