Overzicht en bespreking van de uitkomsten der waarnemingen. ll 
laag van zout-arm water meent BRENNECKE afkomstig te zijn van de koude zout- 
arme stroom aan de oostkust van Azië. 
Tusschen de eilanden van onzen Archipel laat zich omtrent de verdeeling 
van het zoutgehalte nog zeer weinig zeggen. Met behulp van de kaart, waarop 
de reisrouten der expedities zijn geteekend en de ligging der stations aangeduid, 
en met behulp van de staten die wij hiervoren gegeven hebben, kan de lezer 
de weinige waarnemingen gemakkelijk zelf vinden. Een overzicht voor deze zee- 
gebieden laat zich echter nog niet goed geven. Juist in deze streken, waar door 
de zeer wisselende gesteldheid van den bodem de omstandigheden van plaats 
tot plaats sterk veranderen, kunnen pas een groot aantal stelselmatig uitgevoerde 
waarnemingen ons de bijzonderheden leeren kennen. 
4d. Bespreking van de. uitkomsten der waarnemingen omtrent de 
dichtheid van het zeewater. 
De dichtheid van het water hangt ten nauwste samen met de temperatuur 
en het zoutgehalte, zij is een functie van beiden. Voor de bewegingen in het 
water speelt begrijpelijkerwijze de dichtheid een groote rol. Het zoutgehalte kan 
van de oppervlakte naar den bodem toenemen maar evengoed afnemen en op 
dezelfde plaats komt, zooals wij herhaaldelijk gezien hebben, afwisselend een 
Stijgen en dalen van het zoutgehalte voor bij toenemende diepte. De dichtheid 
daarentegen neemt met de diepte steeds toe, en wanneer dus het zoutgehalte 
daalt, moet de temperatuur eveneens dalen en wel zooveel, dat het soortelijk 
gewicht ten slotte toch toeneemt. In zeldzame gevallen neemt men weliswaar 
soms een daling waar, maar deze is dan zeer gering en het gevolg van juist 
plaats gehad hebbende krachtige waterverplaatsingen. Zij blijft dan echter zeker 
slechts zeer kort bestaan. De dichtheid van het water neemt op groote diepten 
iets toe door de sterke drukking; het soortelijk gewicht, zooals wij dat afleiden 
uit bijv. het chloorgehalte en de temperatuur, geeft dus strikt genomen nog niet 
een juist denkbeeld van den toestand ter plaatse, wanneer het water uit groote 
diepten afkomstig is. Voor het ontstaan van waterbewegingen is deze correctie 
echter niet van beteekenis, omdat zij geleidelijk met de diepte ontstaat en toe- 
neemt. Waar in de voorafgaande staten van het soortelijk gewicht ter plaatse 
gesproken wordt, is daar dan ook met dezen invloed van den druk geen rekening 
gehouden. Geheel juist is dus de uitdrukking „in situ” niet, althans niet voor 
water in groote diepte; het soortelijk gewicht is daar eigenlijk iets grooter. Als 
soortelijk gewicht neemt men, volgens de besluiten van de internationale bijeen- 
komst te Stockholm in 1899, aan, het gewicht van een c.M.® zeewater bij de 
temperatuur in situ, met betrekking tot gedestilleerd water van 4° als eenheid, 
men duidt het wel aan door het teeken Se 
Over de wijze, waarop het soortelijk gewicht bepaald is op de verschillende 
expedities, en hoe men het tegenwoordig aan boord het best kan bepalen, is 
boven het noodige reeds gezegd. Wij weten dus, dat de uitkomsten der bepa- 
lingen aan boord van de „Challenger” zeker minder nauwkeurig zijn dan die 
afkomstig van de „Planet”-expeditie. 
11 
