Overzicht en bespreking van de uitkomsten der waarnemingen. 165 
de eilanden zijn nog te weinig waarnemingen gedaan, om daar, waar juist door 
de telkens wisselende plaatselijke omstandigheden ook vele verschillen in de 
physische en chemische gesteldheid van het water verwacht kunnen worden, een 
nader beeld te kunnen ontwerpen. De lezer vindt deze weinige waarnemingen 
gemakkelijk en kan de uitkomsten in de voorafgaande staten nagaan. Wij hebben 
ons nu nog ten slotte bezig te houden met het gasgehalte van het zeewater. 
Onze kennis daaromtrent in de wateren van onzen Archipel is nog uiterst gering, 
en toch, wat de uitkomsten van de waarnemingen op de „Planet” betreft, zullen 
wij zien, dat deze zeer fraai in overeenstemming zijn met wat de waarnemingen 
omtrent temperatuur, zoutgehalte en dichtheid ons geleerd hebben. 
5. Overzicht en bespreking van de uitkomsten der waarnemingen 
omtrent het gehalte aan opgeloste gassen, gedaan op de 
verschillende expedities. 
Bij de bespreking van de methoden voor het vaststellen van de physische en 
chemische eigenschappen van zeewater zagen wij reeds, dat het bepalen van het ge- 
halte aan opgeloste gassen in het zeewater geenszins een zoo eenvoudige zaak is, als 
men op het eerste gezicht zou vermoeden. Niettegenstaande den werkelijk grooten 
arbeid, dien vroegere onderzoekers, vooral die van de „Challenger”’-expeditie, 
hieraan besteed hebben, is het hun toch niet gelukt, de vele moeilijkheden op 
zoodanige wijze te overwinnen, dat hunne uitkomsten betrouwbaar zouden zijn. 
Wanneer wij in de eerste plaats ons met het koolzuur bezighouden, dan hebben 
wij reeds gezien, dat men zich reeds op de „Challenger” met het verzamelen van 
watermonsters voor het bepalen van het gehalte aan koolzuur heeft bezig gehouden. 
Deze bepalingen zijn later verricht door J. Y. BUCHANAN en WILLIAM DITTMAR. Na tal 
van voorproeven en na toepassen van verschillende niet tot juiste uitkomsten voerende 
werkwijzen, zijn ten slotte een aantal monsters onderzocht volgens de methode van 
TORNÖE. Bij een slechts gering aantal werd het totale gehalte aan koolzuur daarbij be- 
paald, welk koolzuur onder doorleiden van een koolzuur-vrijen luchtstroom werd „uit- 
gekookt” uit het zeewater. Bij een grooter aantal werd het totale gehalte aan koolzuur 
niet bepaald, doch alleen het zuur, dat na het koken nog over was, teruggetitreerd en 
aldus bepaald, wat men toen noemde de alkaliteit van het zeewater. Op deze wijze be- 
paalde men dus eigenlijk de hoeveelheid basis, die aan koolzuur (of misschien nog 
andere vluchtige zuren) gebonden geweest was. Onder de veronderstelling, dat deze 
basis als normaal carbonaat, dus bijv. als Na, CO, aanwezig geweest was, werd die 
alkaliteit dan weer in koolzuur uitgedrukt. Daar in werkelijkheid het koolzuur bicar- 
bonaten vormt in zeewater, althans voor verreweg het grootste deel, moet het totale 
koolzuur-gehalte ongeveer tweemaal grooter geweest zijn. In water van ons gebied 
zijn door DITTMAR geen bepalingen van totaal koolzuur-gehalte en alkaliteit samen 
gedaan, wel van de laatste alleen. 
