168 Temperatuur, zoutgehalte, dichtheid en gasgehalte van het zeewater. 
water, niet afkomstig van de oppervlakte, is opgegeven de temperatuur, waarbij 
het met de aanwezige hoeveelheid stikstof juist verzadigd zou zijn. Daarbij is 
dan tevens opgegeven de hoeveelheid zuurstof,die bij dat stikstof-gehalte en die 
temperatuur behoort. Verder vindt men nog opgegeven de verschillen tusschen 
de aldus berekende hoeveelheden stikstof en zuurstof en de werkelijk gevondene, 
Voor de berekeningen zijn de tabellen gebruikt, die DrTTMAR daarvoor gemaakt 
en gebruikt heeft, ofschoon wij thans wel nauwkeurigere bezitten. Het is evenwel 
voor de vergelijking wellicht beter om bij de bepalingen van DrTTMAR ook zijne 
tabellen, die op zijne proeven berusten, te gebruiken. Men zou in ’t algemeen 
verwachten, dat het zeewater aan de oppervlakte wel verzadigd is met stikstof 
en zuurstof en veelal vindt men dat ook, zooals wij dat bijv. ook zullen zien 
voor zuurstof in het water in onzen Archipel. Toch schijnt dit geenszins steeds 
het geval te zijn, zooals KNUDSEN dat heeft vastgesteld '). Wanneer het water 
aan de oppervlakte zich in vrij snelle verandering van temperatuur bevindt, 
dan kan het gasgehalte niet gauw genoeg veranderen en is het water niet ver- 
zadigd, maar bevat hetzij te weinig, bij daling der temperatuur, of te veel stikstof, 
bij stijging der temperatuur. Deze temperatuurs-veranderingen kunnen het gevolg 
zijn van het jaargetijde (najaar of voorjaar) of ook van een beweging van het 
water naar koudere of warmere streken. De vondst van KNUDSEN heeft tevens 
onze waardeering van de uitkomsten van bepalingen van het stikstof-gehalte 
van het water gewijzigd. Dit gas wordt in het water zelve noch verbruikt noch 
voortgebracht wat met de zuurstof en het koolzuur onder den invloed van or- 
ganismen wèl het geval kan zijn. Men meende nu vroeger in het stikstof-gehalte 
van diepte-water een aanwijzing te kunnen vinden voor de herkomst van het 
water. Men stelde zich de zaak aldus voor: het diepte-water is vroeger ergens 
aan de oppervlakte geweest en heeft zich daar bij de temperatuur, die het toen 
had, verzadigd met stikstof en zuurstof. Dit stikstof-gehalte nu verandert niet bij 
het zinken en verplaatsen van het water, de temperatuur echter dikwijls wel. 
Bepaalt men nu in het diepte-water temperatuur en stikstof-gehalte en berekent 
men uit dit laatste de temperatuur waarbij het met deze stikstof verzadigd is, 
dan geeft deze temperatuur aan, de temperatuur, die het water had toen het aan 
de oppervlakte was, en het verschil met de gevonden temperatuur zou aangeven, 
hoeveel de temperatuur van het water zich gewijzigd heeft, sedert het de opper- 
vlakte verliet. Volgens KNUDSEN is dit alles echter in het geheel niet juist. In 
de eerste plaats behoeft het water aan de oppervlakte niet verzadigd te zijn en 
in de tweede plaats verandert de temperatuur van de gezonken watermassa’s 
weinig of niet, tenzij er mengingen plaats vinden met water van andere tempe- 
ratuur. Wanneer men dus duidelijke verschillen vindt van de gevonden tempe- 
ratuur van het water met zijne verzadigings-temperatuur wil dit niet zeggen, dat 
de temperatuur zooveel veranderd is sedert het de oppervlakte verliet, maar dat 
het water aan de oppervlakte niet verzadigd was met gas, omdat het zich hetzij 
2 1) Conseil permanent international pour exploration de la mer; Publications de circon- 
tance, N°. 4, 1903. Waarnemingen gedaan op de Deensche „Ingolf”’-expeditie, 
