Overzicht en bespreking van de uitkomsten der waarnemingen. 169 
in afkoeling hetzij in verwarming bevond. Is bijvoorb. de verzadigings-temperatuur 
hooger dan de gevondene, dan is dus het water niet verzadigd met stikstof, het 
zal zich dan aan de oppervlakte onder afkoeling hebben bevonden. Zooals gezegd, 
mengingen van het water kunnen temperatuur en verzadigings-toestand wijzigen; 
wanneer deze mengingen kunnen worden vermoed, zal men dus met zijn oordeel 
voorzichtig moeten zijn '). In de tropen bevindt het water zich zeker niet dikwijls 
onder snelle afkoeling of verwarming; de verschillen die men in staat XVI 
vindt tusschen de berekende hoeveelheden stikstof en zuurstof en de gevondene 
zijn dan ook voor oppervlakte-water meestal zeer klein, wat voor de nauw- 
keurigheid van de uitkomsten wel weer eenigszins pleit. Wij zullen later zien, 
dat ook gedurende de „Planet’-expeditie het oppervlakte-water steeds vrij wel ver- 
zadigd met zuurstof werd gevonden. Het water in de diepte echter komt zeker 
voor een goed deel van veel grootere breedten en kan zich wel degelijk indertijd 
in sterke afkoeling of verwarming aan de oppervlakte bevonden hebben. Wij 
zullen spoedig zien, wat men tot dusver daaromtrent in de diepte gevonden 
heeft. Eerst willen wij evenwel nog even een vraag bespreken, die de lezer zich 
wellicht reeds gesteld heeft, namelijk waarom DrITTMAR voor de zuurstof niet 
eenvoudig het verschil heeft genomen tusschen de hoeveelheid, die bij verzadiging 
in het water zou zijn en de gevonden hoeveelheid. DITTMAR stelt zich voor, dat 
het stikstof-gehalte van het water zich niet merkbaar heeft gewijzigd sedert het 
aan de oppervlakte was. Toen zal het water een bij die hoeveelheid stikstof be- 
hoorende hoeveelheid zuurstof opgelost gehouden hebben, want water van zeker 
zoutgehalte neemt aan de lucht bij bepaalde temperatuur stikstof en zuurstof in 
zekere verhouding op. Die verhoudingen zijn door DiTTMAR bepaald en de uit- 
komsten in tabellen vereenigd. Hij kon dus de bij de stikstof behoorende hoeveelheid 
zuurstof vinden. Het verschil van deze hoeveelheid met de gevonden hoeveelheid 
geeft volgens hem het beste denkbeeld van de verdwenen zuurstof. En deze 
verdwenen hoeveelheid is uit een biologisch oogpunt van beteekenis, maar wel- 
licht ook uit een oceanographisch, want zij zal te grooter zijn, naarmate het langer 
geleden is, dat het water aan de oppervlakte was. 
Men ziet in staat XVI, dat ook het water van de oppervlakte volgens de 
bepalingen van DrTTMAR altijd iets minder zuurstof bevat, dan met de aldus be- 
rekende hoeveelheid overeenkomt. De verschillen voor water van grootere diepten 
zijn in den regel veel grooter wat ook geheel te verwachten is. Dit water toch 
heeft zich eens ergens aan de oppervlakte bevonden en heeft zich daar zooveel 
mogelijk met de gassen uit de lucht verzadigd. Toen is dat water naar de diepte 
gegaan en vooral het water van groote diepten is dikwijls sinds langen tijd niet 
meer in de gelegenheid geweest, nieuwe zuurstof op te nemen. De aanwezige 
voorraad is ten slotte voor een groot deel verbruikt door organismen. Wij zullen 
zien, dat ook de waarnemingen van de „Planet”-expeditie in diepte-water geringe 
hoeveelheden zuurstof doen zien, vooral onder den aequator. 
1) In de aangehaalde verhandeling van KNUDSEN wordt de mogelijke invloed van men- 
ging nader besproken. 
