Overzicht en bespreking van de uitkomsten der waarnemingen. 171 
De laatste kolom in staat XVI geeft de temperatuur aan, waarbij het diepte 
water verzadigd zou zijn met de gevonden hoeveelheid stikstof. Wanneer men 
deze temperaturen vergelijkt met de werkelijk gevondene, ziet men, dat zij steeds 
hooger zijn dan de laatste, soms zelfs zeer veel. Er zijn ook eenige onwaar- 
schijnlijke temperaturen bij, maar afgezien hiervan is dus het diepte-water steeds 
te arm aan stikstof en soms zeer veel. Hieruit zou men dus moeten besluiten, 
dat dit water indertijd, toen het aan de oppervlakte was, zich onder sterke 
afkoeling bevond en dat het dus hetzij in het najaar op grootere breedte ge- 
zonken is, hetzij naar koudere streken stroomde. Natuurlijk kunnen mengingen 
ook een rol gespeeld hebben, maar menging van twee soorten water van ver- 
schillende temperatuur en beide verzadigd met stikstof, geeft steeds aanleiding 
niet tot een te kort aan stikstof maar een te veel. Deze neiging om bij menging 
een te veel aan stikstof te geven is het geringst, wanneer koud water met hoog 
zoutgehalte zich mengt met betrekkelijk warm water met gering zoutgehalte. Uit 
de uitkomsten van de „Challenger’-expeditie zou men dus willen besluiten dat, 
voor zoover het diepte-water in ons gebied een mengwater mocht zijn, het ont- 
staan is door menging van water met lage temperatuur en hoog zoutgehalte 
met water van hooge temperatuur en laag zout-gehalte. Een van deze beide 
water-soorten of beide zou zich daarenboven indertijd aan de oppervlakte snel 
afgekoeld hebben. In verband met de waarschijnlijke onnauwkeurigheid van de 
bepalingen en het zeer sterk wisselende van de temperatuur-verschillen *) is het 
wel het best, voorloopig niet te veel besluiten te willen trekken. Ook DrTTMAR 
is er indertijd niet in geslaagd, uit zijne uitkomsten veel te besluiten waarbij men 
evenwel in aanmerking moet nemen, dat de inzichten toen nog anders waren 
dan nu. Daarenboven zijn de temperatuur-verschillen in de (weinige) uitkomsten 
van de „Planet’-expeditie veel kleiner zooals wij onder zullen zien. 
Behalve deze bepalingen van de „Challenger”’expeditie beschikken wij dan 
nog over eenige weinige, maar zeer betrouwbare, bepalingen van het stikstof- 
gehalte, van de „Planet”-expeditie afkomstig en over een vrij groot aantal be- 
palingen van het zuurstof-gehalte. De bepalingen van het stikstof-gehalte zijn 
aan boord uitgevoerd met het toestel van KNUDSEN, de bepalingen van het ge- 
halte aan opgeloste zuurstof met behulp van de titratie-methode van WINKLER- 
BJERRUM. Zooals vroeger reeds meegedeeld, waren aan boord van de „Planet” 
vele „luchtledige” buizen meegenomen om daarin water-monsters te brengen voor 
onderzoek van het gehalte aan opgeloste gassen. Deze buizen waren evenwel 
in ’tgeheel niet luchtledig, zooals achteraf bleek, maar bevatten eenige c.M.? 
lucht, zoodat daardoor de niet geringe moeite van het vullen en vooral van het 
heel houden van deze buizen bij dikwijls sterk slingerend schip, voor niets 
gedaan scheen. BRENNECKE heeft toen den inhoud van een aantal van deze 
buizen getracht te gebruiken voor het bepalen van het totale koolzuur-gehalte. 
Daarbij werd het eigenaardig verschijnsel gevonden, dat water van de oppervlakkige 
1) Zoo bijv. werden op station 183 op vrij wel dezelfde plaats twee bodem water-monsters 
geschept, die geheel verschillende verzadigings-temperaturen zouden bevatten, nl. 5°,2 en 22°.7. 
