De zee als woonruimte (Oikumene) voor dieren. 231 
buiten water kunnen leven en zelfs ongestraft urenlang aan de zonnestralen zich 
bloot kunnen stellen. Zij zijn dan genoodzaakt door opname en wisseling van 
lucht in hun kieuwholte aan hun ademhalingsbehoefte te voldoen, wat dan bij 
Birgus latro tot een bepaalde anatomische verandering dier holte geleid heeft. 
Charakteristiek voor de zandige stranden der indische eilanden zijn de vis- 
schen Periophthalmus en Boleophthalmus, wier sterke borstvinnen hen in staat 
stellen met groote sprongen op jacht naar insecten en Mollusken te gaan. In 
hun ademhalingsbehoefte, buiten water, wordt vermoedelijk ook voorzien door 
ademhaling door de aan bloedvaten rijke huid van den staart. 
De talrijke strandmollusken verschillen al naar gelang de bodem zanderig of 
modderig is. In het laatste geval wachten zij onder steenen, samen met Gobius, 
Eleotfris, Plotosus en enkele andere visschen, benevens verschillende krabben den 
terugkeer van den vloed af. Anderen zooals de vlookreeften (Orchestia, Talitrus) 
verschuilen zich onder aanspoelsel. Onder de strandkrabben zijn er, die weer op 
geheel andere wijze bescherming zoeken. De St. Bernards-kreeften, ook van onze 
stranden bekend, bergen hun zacht achterlijf in leege slakkenhuizen; anderen (Ho- 
mala, Conchocoetus) dragen boven hun rug een leege schelp, weer anderen (Dromia, 
Dorippe) gebruiken daarvoor een spons. Zoo ziet men, door hun toedoen, bij eb 
stukken spons of Molluskenschalen langzaam over het strand wandelen. 
Een zeer bizondere strandformatie wordt gevormd door de Mangrove-bos- 
schen, die men aantreft langs de kusten waar het water rustig en vooral vrij is 
van branding en waar tevens het bestendig toestroomen van zoetwater het zee- 
water brak houdt. Het is een monotone, vooral uit Rhizophoren bestaande vege- 
tatie in aestuariën, lagunen, bochten, vaak een langen, smallen zoom langs 
de modderige kust vormende, die evenwel onder den invloed van eb en vloed 
moet zijn. Op de steunwortels, stammen en takken wonen naast Litorina, Cerií- 
thium, Onchidium e.a. Mollusken, vooral meerdere soorten van oesters. Ook ver- 
tegenwoordigers uit andere groepen van dieren vinden hier een woonplaats. 
Niet minder charakteristiek voor den Archipel zijn de koraalriffen, die, zooal 
niet een eigenlijke strandformatie vormende, zich nauw aan het strand aansluiten. 
Wat vooreerst hun verspreiding aangaat, die niet alleen voor den geograaf en 
den geophysicus maar ook voor den bioloog belangrijk is te kennen, zoo meende 
men vroeger, dat zij ontbraken in het gebied, bevat tusschen twee lijnen, waar- 
van de eene Pontianak op Borneo met den Riouw-Archipel verbindt, de andere 
Kaap Kaniungan bij Makassar met Sumbawa. Dit is onjuist gebleken. Wel is 
waar, dat de koraalriffen afnemen in de Java-Zee en langs de belendende kusten 
van Java en Borneo. Hierop is zeker van invloed de geweldige aanvoer van 
modder door de rivieren van die eilanden, waarvoor de koraaldieren zeer gevoelig 
zijn evenals trouwens voor zoetwater, maar daarnaast hebben geologische factoren 
eene rol gespeeld, die elders in dit werk uiteengezet zullen worden. Daar worden 
ook de verschillen der riffen in bouw en wijze van ontstaan behandeld; onze 
taak is het hen van een zoologisch standpunt uit te beschouwen. 
Hoe groot hun verscheidenheid ook is, gemeenzaam is allen, dat zij opge- 
