274 Geologie. 
deze zeeën door bewegingen van den zeespiegel en niet door diastrophisme 
(d. w.z. orogenetische bewegingen van de aardkorst) zullen zijn ontstaan. Dit is 
inderdaad het geval en er bestaat een oorzakelijk verband tusschen de belangrijke 
schommelingen van den zeespiegel, die het ontstaan van deze platten hebben 
veroorzaakt, en den plistoceenen ijstijd '). Bepalen wij er ons toe, dit kort uiteen 
te zetten voor de Soenda-zee, van welke veel meer bekend is dan van de Ara- 
foera-zee en de Sahoel-bank. 
Tegen het einde van het plioceene tijdvak of bij het begin van het plisto- 
_ceene tijdvak werd het gebied der tegenwoordige Soenda-zee waarschijnlijk in- 
genomen door laag land of door groepen van eilanden in een ondiepe zee. Men 
mag zich daarvoor voorstellen een onvolkomen schiervlakte, ten deele door ondiepe 
zee bedekt. Het begin der vorming dezer schiervlakte dagteekent reeds van veel 
vroeger tijd, wellicht al van den tijd, sedert welke in het grootste gedeelte van 
dit gebied geen bodembewegingen van beteekenis meer hebben plaats gehad en 
het dus geologisch als stabiel mag worden beschouwd, wat waarschijnlijk al wel 
sedert den mioceenen tijd het geval is geweest. 
Bij het begin van den iĳstijd trok de zee zich terug ten gevolge van het 
vastleggen van groote hoeveelheden water in de plistoceene ijskappen en stond 
toen minstens 40 vaam (72 Meter) lager) dan tegenwoordig. Een groot terrein 
werd drooggelegd; Sumatra, Borneo en Java werden met elkaar en met Malakka 
tot een aaneengesloten land verbonden. Dat land wordt het Soenda-land (zie 
Kaart I) genoemd. Op overeenkomstige wijze werden ten Oosten van de Molukken 
Nieuw-Guinee en de Aroe-eilanden met Australië verbonden. 
In den plistoceenen tijd werd dit groote landgebied gedurende langen tijd 
geërodeerd; de erosie, was verlevendigd en bijzonder krachtig geworden door de 
verlaging van den zeespiegel, d.i. dus van haar eindvlak. Er vormde zich dien- 
tengevolge een uitgebreide gradatievlakte waaruit alleen de terreinen, die het 
meeste weerstand aan de erosie boden, als heuvels, zoogenaamde monadnocks 
of hardkoppen zich hooger verhieven. Deze groote schiervlakte werd naar Zuid, 
Zuidwest en West begrensd door de deels vulkanische, deels niet-vulkanische 
bergketenen van Java en Sumatra, naar Noord resp. Noordoost door de granietkern, 
het hooge plateauland en de ketengebergten van Borneo. In die groote schiervlakte 
vereenigde zich waarschijnlijk al het water, dat van die beide berggebieden in 
naar elkaar toegekeerde richtingen afstroomde, tot eenige groote stroomen. Een 
dier stroomen, die de Oost-Soenda-stroom mag genoemd worden, moet ergens in 
het gebied, waar thans de Java-zee zich uitstrekt, zijn bed gehad hebben en, de 
schiervlakte naar Oost-Zuidoost ontwaterend, zich ontlast hebben in het zuidelijkste, 
1) Men raadplege hieromtrent: J. CROLL. 12; A. PENCK, 41 p. 47 en R. A. Dary 13 en 15. 
2) Veertig vaam is een conservatieve, allicht te lage schatting, beinvloed door berekeningen 
door DALY uitgevoerd omtrent de meest waarschijnlijke grootte van dit cijfer. R. A. DALy. 15. 
p. 174 en G. A. F. MOLENGRAAFF en M. WEBER. 36. p. 504, 1919. Er zijn feiten in den Ol. 
Archipel die beter te verklaren zijn, zoo men de plistoceene daling van den zeespiegel op 
100—150 M. raamt, welk laatste cijfer door PENCK werd aangenomen. Misschien zal later 
blijken dat 100—150 M. een juistere schatting is dan 70—75 M. 
