280 Geologie. _ 
Het dal van dezen stroom was in zijn benedenloop zeer breed en is nog 
tegenwoordig als een geul in het plat duidelijk te vervolgen, die geleidelijk in 
de reeds genoemde Noord-baai, waarin zich de stroom ontlastte, overgaat. Dit 
dal van den hoofdstroom liep, van uit zee stroomopwaarts gerekend, eerst ten 
Westen van de Tambelan-eilanden, hooger op juist langs de Badas-eilanden en 
is zuidwaarts tot nabij Pedjantan duidelijk te vervolgen. - 
Deze Noord-Soenda-stroom nam het water in zich op van de geheele 
Soenda-schiervlakte ten Noorden van de Karimata-waterscheiding en ontving 
bovendien van beide zijden het water van belangrijke zijrivieren. Zijn voor- 
naamste rechter zijrivieren waren de Kapoewas en de Sambas, zijn voornaamste 
linker zijrivieren de Moesi, de Djambi en de Indragiri. De onderzeesche voort- 
zetting van de Kapoewas is aangeduid als een geul, die dicht langs Poelau Datoe 
verloopt. Zij wijst landwaarts naar een punt, gelegen iets ten Zuiden van den 
mond van den tegenwoordigen Poengoer-arm (de huidige Kapoewas-delta bestond 
in plistoceenen tijd niet). Dicht langs de noordwestkust van Banka geeft een 
geul met diepten van 20 tot 25 vaam het vroegere stroombed van de Moesi aan. 
Van de Djambi en de Indragiri is de wijze, waarop zij waarschijnlijk den hoofd- 
stroom bereikten, op de schets (kaart II) aangegeven. Ook voor de Kampar is de 
loop zeewaarts aangegeven, doch met groote reserve, omdat het wel mogelijk is 
dat deze rivier in plistoceenen tijd haar water in de richting van de tegenwoordige 
Straat Malakka afvoerde. De isobaath van 40 vaam toont de aanwezigheid van 
een onderzeesche baai, die van uit het Noordwesten in Straat Makasser diep in 
het plat ingrijpt, in welke baai in plistoceenen tijd de rivieren van een deel van 
het tegenwoordige Malakka en van Noord-Sumatra, waaronder stellig wel de 
Panai, de Rokkan en de Siak, uitmondden. 
De hier gegeven voorstelling van dezen nauwen samenhang van vele rivieren 
van Oost-Sumatra met de groote rivieren van West-Borneo geeft, zooals WEBER ') 
heeft aangetoond, een redelijke verklaring van eenige opvallende eigenaardig- 
heden in de geographische verspreiding van de zoetwatervisschen in het westelijk 
deel van den Oost-Indischen Archipel. 
De vischfauna van de Moesi en andere groote rivieren van de oostkust van 
Sumatra heeft een opvallende overeenkomst met die van de Kapoewas van West- 
Borneo, hoewel beide stroomgebieden thans door de breede Soenda-zee van 
elkaar zijn gescheiden. In tegenstelling hiermede bestaat er een groot verschil 
tusschen de vischfauna van de Kapoewas van West-Borneo en de Mahakkam of 
Koetei van. Oost-Borneo, niettegenstaande deze beide rivieren van dezelfde water-. 
scheiding ontspringen. Van de 142 soorten van visschen, die van deze beide 
stroomen bekend zijn, komen er slechts 52 in beider stroomgebieden voor, waar- 
van echter de. meerderheid ook in andere streken der Soenda-eilanden wordt 
aangetroffen. Van de overige 90 soorten worden er 23 alleen in de Mahakkam 
en 67 alleen in de Kapoewas gevonden. Niet minder dan 50 of 75 °/, van deze 
laatste 67 soorten zijn ook bekend uit de rivieren van Oost-Sumatra, terwijl 
1) G. A. F. MOLENGRAAFF en M. WEBER. 36 p. 533 en volg. 
